Iste’doddan — oʻz marketing maktabimizga

Kamila Muminova — TBC Uzbekistan kompaniyasining jamoatchilik bilan aloqalar va korporativ ijtimoiy mas’uliyat (PR & CSR) boʻyicha direktori. U marketingni nega endi reklama bilan chalkashtirmaslik kerakligi va bozor alohida iste’dodlardan professional maktabga qanday oʻtishi haqida soʻzlaydi.

Marketing — bu kanallar haqida emas

Haqiqiy strategiya ancha erta — biznes, mahsulot, mijoz ehtiyoji darajasida va inson nega aynan seni tanlashi kerakligini anglash asosida shakllanishi kerak.

Koʻplab kompaniyalar uchun marketing hamon avvalo kommunikatsiyani anglatadi: digital, tashqi reklama, blogerlar, PR va maxsus loyihalar. Avval kanallar toʻplami tanlanadi, keyin esa oʻsha doiraning ichida shunday deb ataladigan strategiya shakllanadi. Reklama — marketingning atigi bitta vositasi, biroq bizning bozorda u koʻpincha uning eng koʻzga koʻrinadigan qismiga aylanib qoladi.

Hatto eng kuchli kommunikatsiya ham mahsulot, xizmat, savdo, mijozlarni qoʻllab-quvvatlash va insonning umumiy tajribasidan ajralgan holda mavjud boʻla olmaydi. Bozor hozircha marketingni toʻlaqonli biznes-funksiya sifatida boshqarishdan koʻra reklama kampaniyalarini ishga tushirishni yaxshiroq eplaydi.

Muammo iste’dodda emas, oʻziga ishonchda

Asosiy muammolardan biri — biz oʻz mutaxassislarimiz va mahalliy bozorni rivojlantirishga yetarlicha sarmoya kiritmayapmiz. Strategiya, tadqiqot yoki kreativni yanada rivojlangan bozorlardagi jamoalarga buyurtma qilish osonroqdek tuyuladi. Tashqi ekspertiza muhim — u metodologiya, ma’lumotlar va keng qarashni beradi. Biroq muammo u mahalliy jamoani kuchaytiruvchi emas, balki uning oʻrnini bosuvchiga aylanganda paydo boʻladi.

Bu iste’dod muammosi emas. Bu oʻz ekspertizasiga boʻlgan ishonch muammosi.

Iste’dod sanoatga aylanishi uchun kompaniyalar odamlarni ongli ravishda rivojlantirishi kerak:

• murakkabroq vazifalar hamda izlanish, xato qilish va professional bahs uchun makon berish;
• tadqiqotlar va ma’lumotlarga kirish imkonini ochish, oʻqitishga sarmoya kiritish;
• tashqi hamkorlarni mahalliy jamoalar oʻrniga emas, balki ular bilan birga jalb qilish.

Vazifa qoʻyish madaniyati

Ba’zan agentlikdan biznesni oʻzi tushunib olishi, muammoni topishi, vazifani shakllantirishi va yechimning samaradorligini isbotlashi kutiladi. Biroq hatto eng kuchli agentlik ham kompaniya ichida aniqlik yoʻqligini qoplay olmaydi. Mijoz qanchalik kuchli boʻlsa, agentlikning natijasi ham shunchalik kuchli boʻladi: agar biznes ichida vazifaga yagona tushuncha boʻlmasa, agentlik qarama-qarshi fikr-mulohaza oladi va oxir-oqibat eng kuchli emas, balki eng xavfsiz yechimni tanlaydi.

Qoidalar shaffofligi va oʻz-oʻzini tartibga solish

Bozorda bashoratlilik yetishmaydi. Nafaqat qonunning mavjudligi, balki u qanday qoʻllanishini tushunish ham muhim — ayniqsa blogerlardagi reklama, nativ integratsiyalar, shaxsiy ma’lumotlar, sun’iy intellekt, moliyaviy mahsulotlar va bolalar auditoriyasi bilan ishlashda. Texnologiyalar va odamlarning xatti-harakati tartibga solishga qaraganda tezroq oʻzgaradi, shuning uchun davlat va biznes oʻrtasidagi muloqot qoidabuzarlikdan keyin emas, balki yangi formatlar va risklar paydo boʻlish bosqichida boshlanishi kerak. Biroq agar sanoatning oʻzi professional va etik standartlarni shakllantirmasa, tashqi tartibga solish muqarrar ravishda qattiqroq boʻladi.

CSR — yetuk bozorning bir qismi sifatida

Toʻgʻri qurilgan ijtimoiy kun tartibi nafaqat obroʻga ta’sir qiladi — u ishonch, sodiqlik, xodimlarning jalb etilganligi va brendning top of mind boʻlishini shakllantiradi. CSR, ayniqsa, kompaniyaning strategiyasi va uning jamiyatdagi haqiqiy roli bilan bogʻlangan boʻlganda samarali boʻladi: shunda odamlar uni bir martalik xayriya emas, balki brend oʻziga xosligining bir qismi sifatida qabul qiladi.

Iste’doddan — oʻz maktabimizga

Oʻzbekistonning intellektual va kreativ salohiyati juda yuqori, biroq u hozircha shakllangan professional maktab koʻrinishida emas, koʻproq alohida odamlar va jamoalar darajasida mavjud. Kuchli lokalizatsiya — bu tarjima emas, balki katta intellektual mehnat: global strategiya faqat mahalliy jamoa uni tanqidiy baholay, moslashtira, ba’zan esa yondashuvning bir qismidan asosli ravishda voz kecha olgandagina ishlay boshlaydi. Aynan shu yerda bizning oʻz ekspertizamiz shakllanadi.

Bugungi asosiy savol Oʻzbekistonda iste’dod bor-yoʻqligida emas. Iste’dod bor. Savol shundaki, biz media, texnologiyalar va tashqi ekspertizaga qanchalik jiddiy sarmoya kiritayotgan boʻlsak, iste’dodga ham xuddi shunday jiddiy sarmoya kiritishga tayyormizmi.