Eng baland ovozli emas, eng halol g'olib chiqadi

Kamola Yusupova — PhD, dotsent, marketing va reklama nazariyasi sohasida 10 yillik akademik va amaliy tajribaga ega ekspert. Ishonch inqirozi, halol yondashuv va biznesda ishonch qurishning betakror o'zbek modeli haqida.

Tizimlilik bor, ammo notekis rivojlangan

O'zbekistondagi zamonaviy marketing va reklama sohasining tizimliligini baholar ekanmiz, ayon faktni e'tirof etish mumkin: so'nggi besh yilda bozor kuchli sifat sakrashini amalga oshirdi. Yirik kompaniyalarda va sanoat yetakchilarida nihoyat biznes-jarayonlarga nisbatan mature-yondashuv shakllana boshladi.

Biroq bu tizimlilik o'ta notekis rivojlangan. Chuqur tafovut kuzatilmoqda: texnologik avangard ishni istiqbolga qarab quryotgan bir paytda, qolgan aksariyat segmentlarda marketing hanuzgacha xato qabul qilinmoqda — biznesni strategik boshqarishning elementi sifatida emas, balki sotuvni bir lahzalik qo'llab-quvvatlash uchun oddiy xizmat ko'rsatuvchi vosita sifatida.

Asosiy og'riqli nuqtalar

Sanoatning hozirgi holati tahlilidan kelib chiqib, O'zbekistonning asosiy og'riqli nuqtalari bir nechta muhim jihatlarda ifodalanadi:

• Ishonch inqirozi va bir lahzalik maqsadlar. Biznesning «shu yerda va hozir» tez foydaga ko'r-ko'rona jamlanishi tufayli marketing hamma joyda xarajatlar moddasi sifatida qabul qilinadi, brend kapitaliga uzoq muddatli investitsiya sifatida emas.
• Keskin kadrlar tanqisligi. Murakkab tizimlarni qura oladigan, shunchaki bir martalik reklama kampaniyalarini ishga tushirmaydigan, strategik fikrlashga ega malakali mutaxassislarning qattiq taqchilligi.
• Va'da bilan haqiqat o'rtasidagi tafovut. Kreativlardagi baland va'dalar mahsulotning haqiqiy sifati bilan to'qnashganda, butun sanoatga bo'lgan ishonch pasayadi.

Kelajakda eng katta ustunlikni ovozi eng baland kompaniya emas, balki yondashuvi eng halol kompaniya qo'lga kiritadi. Bugun biznesning asosiy vazifasi — shunchaki ko'proq reklama qilish emas, balki iste'molchi bilan haqiqiy ishonch qurish.

O'yin qoidalari va davlatning roli

So'nggi yillarda ochiqlik darajasi sezilarli oshdi, ammo sanoat hali ham ideal holatdan uzoq: davlatning biznes bilan o'zaro hamkorligi faollashdi, biroq uning haqiqiy natijadorligi hozircha kutilganidan ortda qolmoqda.

Bozorni sog'lomlashtirish uchun davlat raqamlashtirish, soliq tizimining shaffofligi va barcha ishtirokchilar uchun yagona qoidalarga e'tibor qaratishi zarur. Shu bilan birga brend-identifikatsiya va shahar muhiti masalalarida — tashqi reklama dizayni va konstruksiyalarni joylashtirish qoidalarida — birinchi skripka roli amaldorlarga emas, professional uyushmalarga tegishli bo'lishi kerak. O'z-o'zini tartibga solishni rivojlantirish — sog'lom raqobat sari yagona yo'l.

Ijtimoiy mas'uliyat — kundalik odat

Bugun CSR faqat ishbilarmonlik obro'sini chin dildan qadrlaydigan o'yinchilarda sezilarli. Aksariyat kompaniyalar uchun bu masala ikkinchi darajali, ijtimoiy loyihalar esa ko'pincha soxta ko'rinadi — PR-kampaniyadagi navbatdagi belgi kabi.

Daraxtlarni bir martalik ekish yoki chiroyli fotohisobot uchun bir martalik xayriya CSRni shakllantirmaydi. Haqiqiy mas'uliyat — bu biznesning xodimlarga, mijozlarga va jamiyatga nisbatan kundalik tizimli munosabati. Faqat shundagina iste'molchi brendga ishonadi.

Intellektual salohiyat: planka pasaytirishni bas qilish kerak

Bizning mutaxassislarimiz hatto qattiq cheklangan resurslarda ham yutuqli, nostandart b2b-yechimlarni topishga qodir. Asosiy to'siq — o'z plankasini pasaytirish odati. «Bizning bozorimiz jahon darajasidan hali uzoq» degan tezis tubdan noto'g'ri: bizda kuchli keyslar va dadil ekspertlar bor, ularga faqat sog'lom kasbiy ambitsiya kerak.

Bizda hanuzgacha xavfli stereotip yashaydi: xorijiy tajribaga biz bir zumda ishonamiz, o'z ishlanmalarimizga esa shubha bilan qaraymiz. Lekin g'oyalarning pasporti yo'q — ular yo samarali, yoki yomon bo'ladi. O'z ekspertizamizga tayanish vaqti keldi.

Madaniy kod — kommunikatsiya kapitali

Texnologiyalar hamma joyda bir xil, ammo odamlar o'rtasidagi o'zaro munosabat madaniyati betakror. O'zbekistonning madaniy kodi, oilaviy qadriyatlar, avlodlararo muloqot modeli va sharqona mehmondo'stlik — bu jahonda o'xshashi yo'q betakror kommunikatsiya kapitali.

Kelajakda O'zbekiston xalqaro maydonga g'arb freymvorkining navbatdagi nusxasini emas, balki milliy hayot stsenariylariga asoslangan, biznesda ishonch qurishning autentik o'zbek modelini eksport qilishga qodir.

Muloqotni miqyoslashtirish kerak

Professional muloqot tor kuluar uchrashuvlari doirasidan ancha tashqariga chiqishi kerak. Marketing va reklama yorug'lik tezligida o'zgaradi — kechagi usullar bugun bo'sh narsaga aylanadi.

Agar muhokamalarni yirik media, profil universitetlari, davlat organlari va yoshlar darajasiga miqyoslashtirmasak, biz o'zimizning cheklangan tajribamiz ichida qamalib qolamiz. Yangi standartlar faqat ochiq, keng miqyosli va halol fikr almashuvda tug'iladi.