Marina Aleksandrovskaya · 14 may 2026
Marina Aleksandrovskaya, kreativ AI-agentlik TDIGROUPCA ning CEO va hammuassisi
Bozor aniq xaotik emas. Ammo unga hozir professional qoidalar, o'lchov va tarmoq standartlarini yanada kuchaytirib borish muhim.
O'zbekistonning juda kuchli bazasi bor: bu aholisi bo'yicha Markaziy Osiyoning eng yirik bozori, tez o'sayotgan iqtisodiyot, yosh auditoriya va yuqori raqamli faollik. DataReportal ma'lumotlariga ko'ra, 2025 yil oxiriga kelib mamlakatda taxminan 33 million internet foydalanuvchi bor edi. Reklama uchun bu oddiy narsani anglatadi: auditoriya allaqachon raqamli muhitda va brendlar ham u yerda «galochka uchun» emas, balki tizimli ravishda bo'lishi kerak.
Ammo tizimlilik — bu faqat hamma targeting ishga tushirishni va rolik olishni bilganda emas. Haqiqiy tizimlilik tushunarli qoidalar, normal ma'lumotlar, shaffof o'lchov, kuchli kadrlar va mijozlar, agentliklar, media va davlat o'rtasidagi professional muloqot mavjud bo'lgan joyda boshlanadi. Hozirda O'zbekistonda bu yo'nalishda tez harakat ko'rinmoqda. Masalan, raqamli iqtisodiyot rivojlanmoqda, davlat kreativ iqtisodiyot haqida alohida gapirmoqda, IT-eksport o'sib bormoqda, tashqi reklamada o'lchovlar paydo bo'lmoqda.
Birinchi muammo — kuchli mutaxassislarning yetishmasligi. Bu shunchaki ijtimoiy tarmoqlarni yurita oladigan yoki reklama ishga tushira oladigan odamlar emas, balki biznesni, strategiyani, kreativni, raqamlarni va iste'molchini bir vaqtning o'zida tushunadigan odamlar. Bu kam uchraydigan to'plam. To'g'ri, u hamma joyda kam uchraydi, nafaqat O'zbekistonda. Shunchaki tez o'sayotgan bozorlarda bunday odamlarning yetishmasligi ayniqsa keskin seziladi.
Ikkinchisi — biznesning marketingga tayyorgarlik darajasining turlichaligi. Allaqachon zamonaviy fikrlaydigan kompaniyalar bor: ma'lumotlar bilan ishlaydi, brend quradi, uzoq muddatli qiymat haqida o'ylaydi. Ammo marketing hali ham «bizga chiroyli ijtimoiy tarmoqlar va banner qilib bering» deb qabul qilinadigan bizneslar ham bor. Qiziqarli fakt: OECD ma'lumotlariga ko'ra, bir necha yil oldin O'zbekistondagi rasmiy xususiy kompaniyalarning faqat chorak qismigina o'z veb-saytlariga ega edi.
Uchinchi muammo — o'lchov. Reklamada hamma «samaradorlik» haqida gapirishni yaxshi ko'radi, ammo afsuski, samaradorlikni yurak bilan his qilib bo'lmaydi. Uni o'lchash kerak. Buning uchun esa tushunarli ma'lumotlar, mustaqil tadqiqotlar, kanallar bo'yicha shaffof hisobotlar kerak.
Agar brendda aniq pozitsiyalash, auditoriyani va mahsulotni tushunish bo'lmasa, har qanday vositalar kosmetikaga aylanadi. Kosmetika esa biznesni qutqarmaydi, ko'pi bilan — chiroyli pudra qiladi.
Qoidalar shaffofroq bo'lmoqda — bu aniq. Yangilangan reklama to'g'risidagi qonun bor, tashqi reklamani tartibga solish bor, vijdonsiz reklama uchun jazo amaliyoti bor, shaxsiy ma'lumotlar bilan ishlash to'g'risidagi qonun va hokazo. Ya'ni bozor endi «kelishamiz» rejimida emas, balki tobora tushunarli huquqiy doiralar rejimida yashayapti.
Ammo ochiq aytish kerak: iqtisodiyot va investitsiya siyosatidagi shaffoflik reklama-media sohasidagi shaffoflikdan tezroq rivojlanmoqda. Nafaqat byudjetlar va tenderlar, balki standartlar muhokama qilinadigan platformalar kerak: samaradorlikni qanday o'lchash, ma'lumotlar bilan qanday ishlash, blogerlardagi reklamani qanday belgilash, reklamada bolalarni qanday himoya qilish, iste'molchini qanday aldamaslik.
Biznesning ijtimoiy mas'uliyati hozirda muhim voyaga yetish bosqichidan o'tmoqda. Ilgari uni ko'pincha tor doirada tushunishgan: xayriya, bayramlarni qo'llab-quvvatlash, chiroyli ijtimoiy tashabbuslar. Bularning barchasi muhim, ammo bugungi kunda bu yetarli emas.
Zamonaviy biznes uchun ijtimoiy mas'uliyat — bu yilda bir marta o'tkaziladigan alohida aksiya emas, balki kundalik boshqaruv odati. Kompaniya odamlarni qanday yollaydi. Mijozlar bilan qanday muloqot qiladi. Qanchalik halol va'da beradi. Ma'lumotlar bilan qanday ishlaydi. Bolalar va o'smirlarga mahsulotlarni qanday reklama qiladi. Mahalliy madaniyatga qanday munosabatda. Iste'molchini mayda shrift bilan aldamayapti-mi. Zamonaviy marketingda ijtimoiy mas'uliyat — bu brendning bezagi emas, balki uning raqobatbardoshligining bir qismidir.
Bu salohiyat juda yuqori. Mamlakatda yosh aholi va raqamli kasblarga ulkan qiziqish mavjud. IT-sektor tez o'sib bormoqda. IT Park ma'lumotlariga ko'ra, O'zbekistonning IT-eksporti 2017 yildagi yuz minglab dollardan so'nggi yillarda yuz millionlab dollargacha o'sdi. Bu endi «bizda iste'dodli yigitlar bor» hikoyasi emas. Bu «bizda intellektni eksport qila boshlaydigan bozor bor» hikoyasidir.
O'zbekiston madaniy jihatdan juda qiziqarli. Bu kuchli vizual kodga ega mamlakat: Ipak yo'li, islom me'morchiligi, zamonaviy shahar madaniyati, musiqa, taom, hunarmandchilik, yangi moda. Bularning barchasi kuchli brendlar va kreativ mahsulotlar uchun asos bo'lishi mumkin.
O'zbekiston Nyu-York, Dubay, Istanbul yoki Londonni nusxalashi shart emas. Eng yaxshisini olish, ammo o'z modelini yig'ish kerak. Chunki mamlakatning o'ziga xos madaniy materiali bor. Kreativ industriyada esa bu — oltin.
O'zbekiston yangi metodologiyalarni joriy etishga qodir va aslida buni allaqachon qilmoqda. Sun'iy intellektni rivojlantirish strategiyasi mavjud, IT Park rivojlanmoqda, kreativ iqtisodiyot to'g'risida qonun qabul qilingan, davlat raqamli va kreativ sektorlarning iqtisodiyotga hissasini o'lchashni boshlayapti.
Ammo bu yerda muhim nuqta bor. Yangi metodologiyalarni shunchaki ingliz tilidan tarjima qilib, taqdimotga qo'yib bo'lmaydi. O'zbekiston uchun yangi atamalarni joriy etish emas, balki ularni mahalliy biznes tilida tushuntirish muhim. Masalan, «bizga data-driven strategy kerak» emas, balki «biz xaridomiz kim, uni qayerda yo'qotyapmiz va nima uchun reklama o'zini oqlamayotganini tushunishimiz kerak».
Marketing va reklama — bu endi «roliklar, bannerlar va ijtimoiy tarmoqlar haqida» tor mavzu emas. Bu biznes rivojlanishi, bozorga ishonch, ma'lumotlar sifati, mamlakat obro'si, kreativ xizmatlar eksporti va O'zbekiston dunyo ko'zida qanday ko'rinishi haqidagi suhbat.
Kengroq muhokama qilish kerak: biznes, davlat, universitetlar, texnologik kompaniyalar, media, blogerlar, huquqshunoslar, tadqiqotchilar bilan. Ayniqsa uchta narsa haqida gapirish muhim:
O'zbekiston bugungi kunda aynan o'sha nuqtada turibdiki, nafaqat reklama miqdorida, balki uning darajasida ham katta sakrash qilish mumkin. Asosiysi — ochiq gapirshdan qo'rqmaslik: ha, bozorning ulkan salohiyati bor, ammo uni ochish uchun ko'proq professional intizom, ko'proq ma'lumotlar, ko'proq kuchli odamlar va kamroq sehrli tafakkur kerak. Chunki O'zbekiston marketingining kelajagi — tasodifan biror joyda «otilish»da emas, balki odamlar ishonadigan g'oyalarni tizimli ravishda yaratishda.