Shodiyakhon Akhrorova · 10 iyn. 2026
Shodiyakhon Akhrorova — Ansoff marketing agentligi hammuassisi, xalqaro dasturlar (BMTning Tech4Impact, American Councils tashkilotining AWE) treneri va eksperti. Bozor yakka muvaffaqiyatlardan umumiy ekotizimga qanday o'tayotgani haqida.
O'zbekistondagi zamonaviy marketing va reklama sohasining tizimli ishlashini baholar ekanmiz va xususiy sektor haqida gapirganda, ishonch bilan aytish mumkin: ha, u tizimli ishlamoqda. So'nggi 5–10 yil ichida bu industriya mamlakatda sezilarli darajada professionallashdi. Bugun marketing shunchaki reklama yoki SMM bo'lishdan to'xtadi — yirik kompaniyalar unda biznesni boshqarish, strategik rivojlanish va transformatsiya vositasini ko'rmoqda.
Bunga yorqin misol — fintex, logistika va bank xizmatlarini yagona ekotizimga birlashtirib, zamonaviy brend arxitekturasini yaratgan Uzum marketpleysi. Korzinka tarmog'i riteyl-marketing va customer experience (mijoz tajribasi) sohasida bozor standartlarini shakllantirdi. Artel kompaniyasi mahalliy ishlab chiqaruvchidan xalqaro eksport brendiga aylanish jarayonida marketingni o'z biznes-strategiyasining markaziga olib chiqdi. TBC Uzbekistan fintex xizmatlarini ommalashtirish va raqamli banking madaniyatini shakllantirishda asosiy rol o'ynamoqda, Murad Buildings va NRG developerlari esa ko'chmas mulk marketingini oddiy savdo doirasidan tashqariga — lifestyle- va community-marketing darajasiga olib chiqishga intilmoqda.
Mutaxassislar tafakkurida esa yanada muhimroq o'zgarishlar yuz bermoqda. Bugun bozorda shunchaki alohida SMM-mutaxassislar yoki targetologlar emas, balki butun marketing tizimlarini boshqara oladigan professionallar shakllanmoqda. Jamoaviy ish jarayonlariga AI vositalari, avtomatlashtirish platformalari, ma'lumotlarga asoslangan qaror qabul qilish tizimlari, AI-agentlar va sun'iy intellektga asoslangan turli yechimlar faol joriy etilmoqda. Hard skills (texnik ko'nikmalar) sezilarli darajada mustahkamlanmoqda, o'rta va yuqori bo'g'in menejerlari esa operatsion vazifalardan strategik fikrlash, boshqaruv va transformatsiya masalalariga o'tmoqda.
Biroq ko'p joylarda asosiy muammo bilim yetishmasligida emas, balki tizim yo'qligida. Ko'plab kompaniyalarda:
Natijada hatto zo'r g'oyalar va istiqbolli loyihalar ham barqaror va uzoq muddatli natija bera olmaydi.
O'zbekiston bozorida aynan qaysi muammoli nuqtalar eng yorqin namoyon bo'layotganini tahlil qiladigan bo'lsak, mening nazarimda, asosiy chaqiriq — bu visibility (ko'rinish) va value (haqiqiy qiymat) o'rtasidagi uzilish. Bugungi bozorda ba'zan eng yaxshi mahsulot yoki eng kuchli g'oya emas, balki eng katta mediabyudjetga ega loyiha g'olib chiqadi. Reklama investitsiyalarining o'sishi tufayli, ayniqsa fintex, riteyl, telekom va development sektorlarida, kichik biznes va startaplarga auditoriyaga yetib borish tobora qiyinlashmoqda.
Yana bir muammo — ta'lim bozorining nazoratsiz kengayishi. So'nggi yillarda marketing, SMM, target va IT bo'yicha kurslar soni keskin oshdi. Bir tomondan, bu ijobiy trend, chunki bilim olish imkoniyatlari ko'paydi. Ammo boshqa tomondan, bozor haqiqiy tajriba va strategik tafakkurga ega bo'lmagan mutaxassislar bilan to'lib ketmoqda. Oqibatda kompaniyalar diplom va sertifikatlari bor, lekin biznes-natijalarni tushunmaydigan kadrlar bilan ishlashga majbur bo'lmoqda. Kelajakda asosiy vazifa shunchaki bilim uzatish emas, balki aynan kompetensiyalarni shakllantirish bo'ladi.
O'zbekistonda «o'yin qoidalari»ni to'liq shaffof deb atash mumkinmi degan savolga kelsak, men buni bir ma'noda tasdiqlamagan bo'lardim. Tenderlar va yirik loyihalarda professional kompetensiyadan tashqari netvorking va shaxsiy aloqalar hamon muhim omil bo'lib qolmoqda.
Biroq men boshqa jihatga e'tibor qaratgan bo'lardim. So'nggi yillarda xalqaro tashkilotlar, fondlar va donorlik dasturlari mahalliy mutaxassislar salohiyatiga tobora ko'proq tayanmoqda. Men o'zim trener va ekspert sifatida BMTning «Tech4Impact», American Councils tashkilotining «AWE» kabi xalqaro loyihalarida ishlaganman. Bu tashkilotlar marketing, IT, tadbirkorlik va innovatsiyalar bo'yicha treninglar o'tkazish uchun aynan lokal ekspertlarni jalb qilmoqda. Bu juda muhim signal: xalqaro institutlar o'zbekistonlik ekspertlarni shunchaki tinglovchi sifatida emas, balki bilimlarni uzata oladigan mutaxassislar sifatida tan olmoqda.
Afsuski, davlat sektorida bunday miqyosdagi tizimli kadrlar rivojlantirish dasturlari hozircha yetarli emas. Xalqaro tashkilotlar amalga oshirayotgan ishlar ko'pincha davlat tizimida davomini topmaydi yoki keng miqyosda takrorlanmaydi.
Biznesning ijtimoiy mas'uliyatini muhokama qilish doirasida shuni ta'kidlash muhimki, ESG va CSR (korporativ ijtimoiy mas'uliyat) — O'zbekistonda endigina shakllanayotgan madaniyat. Bugungi kunda bu yo'nalishda tizimli yondashuvni Artel, Korzinka, Uzum, Beeline Uzbekistan va Ucell kabi kompaniyalar namoyon etmoqda. Biroq butun bozor miqyosida KSM ko'pincha hamon hashar, daraxt ekish yoki bir martalik xayriya aksiyalari bilan cheklanib qolmoqda.
Holbuki, zamonaviy KSM uzoq muddatli strategik yo'nalishlarni nazarda tutadi:
O'zbekiston yetakchi davlatlardan shunchaki o'zlashtirib olibgina qolmay, dunyoga aynan nima taklif qila olishi haqida mulohaza yuritar ekanmiz, biz ko'pincha chet elda nimani o'rganishimiz kerakligiga e'tibor qaratamiz. Nazarimda, bugun savol boshqacha qo'yilishi kerak: biz o'zimiz dunyoga nima taklif qila olamiz?
Bugun Uzum butun Markaziy Osiyo uchun raqamli ekotizim modelini yaratmoqda. Artel mahalliy ishlab chiqaruvchini global brendga aylantirishning noyob tajribasini namoyish etmoqda. TBC Uzbekistan mintaqadagi eng tez o'sayotgan fintex loyihalaridan biriga aylandi, Murad Buildings esa storitelling va emotsional kommunikatsiyalar orqali developerlik marketingida yangi standartlarni shakllantirdi. Bizning asosiy ustunligimiz resurslarda emas. Bizning kuchimiz — tez moslasha olish, yangi texnologiyalarni bir zumda o'zlashtirish va hatto cheklangan resurslar sharoitida ham sifatli natija yarata olish qobiliyatida.
O'zbekiston yangi metodologiya va texnologiyalarni mustaqil joriy eta oladimi degan savolga javobim: ha, mutlaqo qodir. Bugun ko'plab mahalliy mutaxassislar AI, data-driven marketing, jarayonlarni avtomatlashtirish va biznes transformatsiyasi sohasida xalqaro standartlar bo'yicha ishlamoqda. Bundan tashqari, marketologlar ishchi kuchini optimallashtirib, boshlang'ich darajadagi (junior) pozitsiyalarni qisqartirmoqda va ularning o'rniga AI-agentlar hamda raqamli assistentlarni tayyorlamoqda. Natijada marketologlarning o'zida IT sohasidagi soft skills sezilarli kuchaymoqda.
Muammo bilim yetishmasligida emas, balki bu bilimlarni butun bozorga qanday qilib tizimli yoyishda. Buning uchun zarur:
Xulosa o'rnida, bu chaqiriqlarni kengroq muhokama qilish zaruratini baholar ekanman, ta'kidlayman: buni qilish shart. Bugun eng qimmatli bilimlar ko'pincha biznes-klublar, yopiq forumlar va tor professional doiralar ichida qolib ketmoqda. Agar biz kuchli bozor qurmoqchi bo'lsak, bilimlarni demokratlashtirishimiz kerak. Universitetlar, mediaplatformalar, podkastlar, ochiq konferensiyalar va professional hamjamiyatlar orqali real tajriba va amaliy keyslar keng auditoriyaga yetkazilishi lozim. Kuchli kompaniyalar individual muvaffaqiyatga erisha oladi, ammo kuchli iqtisodiyot va kuchli bozor faqat rivojlangan va sog'lom umumiy ekotizim mavjud bo'lgandagina shakllanadi.
O'zbekistonning marketing va PR bozori bugun chuqur transformatsiya bosqichida turibdi. Bir tomondan, Uzum, Korzinka, Artel, TBC Uzbekistan, Murad Buildings kabi kompaniyalar tubdan yangi standartlarni yaratmoqda. Boshqa tomondan, tizimlashtirish, shaffoflik, strategik boshqaruv, ta'lim sifati va bilim almashish borasida o'sish uchun hali ulkan imkoniyatlar mavjud. Agar bundan 10 yil avval biz asosan dunyodan o'rgangan bo'lsak, bugun ayrim lokal kompaniyalar va mutaxassislarning o'zi butun Markaziy Osiyo uchun amaliy case-studies yaratmoqda.
Endi bizning bosh vazifamiz — bu yakka muvaffaqiyatlarni butun bozorning umumiy intellektual kapitaliga aylantirish.