Timur Bakiev · 29 may 2026
Timur Bakiyev, «Social active va clickme» bosh direktori
Geografik joylashuvning o'ziga xosligi va rivojlanish xususiyatlari sababli bizning mahalliy marketing va reklama sohasi jahon trendlaridan ma'lum darajada orqada qolish bilan xarakterlanadi. Ba'zi usul va metodlarda bu orqada qolish taxminan 5 yilni tashkil etadi. Shunga qaramay, raqamli davr (Digital) kelishi bilan yangi tendensiyalar, vositalar va yondashuvlar bizning bozorimizga avvalgiga qaraganda ancha tezroq kirib kelmoqda.
Men uchun marketing — bu shunchaki qiziqarli alohida sxemalar ishlab chiqish emas, balki avvalambor yakuniy foydalanuvchilar bilan rejali ishlashdir, ulardan ajralib bo'lmaydi. O'zimning katta qamrovlar va yirik auditoriyalar bilan ishlagan 10 yillik tajribamga asoslangan holda, mahalliy ommaviy iste'molchi hali ancha «demokrat» va o'z qabul qilishida konservativ ekanini kuzataman. Shuning uchun har qanday yangi usullarni ehtiyotkorlik bilan va izchil joriy etishga to'g'ri keladi, chunki auditoriya hamma narsani birdaniga tushunishi yoki qabul qilishi qiyin.
Hozirgi paytda to'laqonli tizimlilikni hatto yirik kompaniyalarning aksariyatida ko'rmayapman. Agar yaqin-yaqingacha marketing bo'limlari ko'pincha biznes-jarayonlar mohiyatini yaxshi tushunmaydigan va faqat yuzaki PR, maqola yoki poligrafiya buyurtma berish bilan shug'ullanadigan tasodifiy xodimlardan iborat bo'lgan bo'lsa, hozir vaziyat yaxshilandi. Biroq haqiqiy tizimlilikka kompaniyalargacha hali uzoq: aksariyat tashkilotlarda hamon batafsil chuqur statistika yuritilmaydi, kampaniyalarning uzoq muddatli ta'siri o'lchanmaydi, ROI ko'rsatkichlarini esa deyarli hech kim hisoblamaydi.
Aniq va dinamik ijobiy harakatni namoyish etayotgan yagona sektor, menimcha, Fintexdir. Fintech kompaniyalari texnologik taraqqiyotning eng oldingi safida turib, marketingni to'liq tizimli, o'lchanadigan va raqamli asosga o'tkazish uchun barcha imkoniyatlardan foydalanmoqda.
Ijtimoiy mas'uliyat biznes yuritishda fundamental rol o'ynaydi. Men bu mas'uliyatni Digital sohasidagi ko'p yillik faoliyatim davomida keskin his qilaman. «Pulning hidi yo'q» deb hisoblaydigan bozor ishtirokchilaridan farqli o'laroq, men odamlarga to'g'ridan-to'g'ri moliyaviy yoki ma'naviy zarar yetkazishi mumkin bo'lgan toksik, shubhali loyihalar bilan ishlashdan prinsipial ravishda bosh tortaman. Ishonchim komilki, biznes rahbar shaxsining ichki axloqiy tamoyillariga tayanishi kerak.
Jamiyatimizda fuqarolarning axborot va raqamli xavfsizlik masalalarida savodxonligi past. Shu sababli qurilmalarning viruslar bilan zararlantirishi, fishing va aholi kartalaridan mablag' o'g'irlanishi holatlari muntazam takrorlanmoqda.
Rossiya va Qozog'iston bozorlarida allaqachon cho'qqisini bosib o'tgan va regulyatsiya tufayli deyarli yo'qolgan soxta ekspertlar («infotsigan») hodisasi bizda hozir faol ravishda gullab-yashnamoqda. Bunday hiylalarga, oson daromad va'dalariga va aldovga ayniqsa katta avlod zaif — men buni 30 yoshdan katta, ishlab chiqilgan raqamli immunitetga ega bo'lmagan odamlarga nisbatan aytaman.
Men ishonchim komilki, har qanday reklama faoliyati majburiy ravishda litsenziyalanishi va qat'iy nazorat qilinishi kerak. Davlat regulyatori tomonidan nazorat mavjud bo'lishiga qaramay, axborot makonida hamon vijdonsiz munosabat va odamlarni aldashga urinishlarning ko'plab holatlari qayd etilmoqda. Shu bilan birga, o'z mustaqil biznesga egalik men uchun muhim ustunlik beradi — mijozlarni mustaqil tanlash va vijdonsiz buyurtmachilardan bosh tortish imkoniyatim bor.
Marketing industriyamizning intellektual salohiyatini men ulkan deb baholayman, ayniqsa sun'iy intellekt (AI)ning jadal rivojlanishi tufayli. AI o'yin qoidalarini tubdan yaxshi tomonga o'zgartirmoqda, rutinni avtomatlashtirib, nafaqat kontent yaratishga, balki mening analitika va murakkab biznes masalalarini hal qilishga bo'lgan umumiy yondashuvlarimga ham keskin ta'sir ko'rsatmoqda.
Mamlakatimiz ikki asosiy omil hisobiga o'sish uchun eng katta salohiyatga ega: demografik (yoshlar ustunlik qiladigan juda yosh mamlakat) va kuchli iqtisodiy motivatsiya (ko'plab yosh yigit-qizlar muvaffaqiyatga erishishni, hayot sifatini yaxshilashni xohlaydi, rivojlanishga ishtiyoqmand va kelajagi uchun ko'p ishlashga tayyor). Bundan tashqari, internetda axborotning hamma joyda mavjudligi ularga sifatli o'z-o'zini ro'yobga chiqarish uchun ulkan imkoniyatlar ochadi.
Mamlakatda hozircha kuchli klassik bazani ta'minlaydigan professional marketing maktablari yoki akademik institutlar amalda yo'q. Bozor asosan sof ishtiyoq asosida rivojlanmoqda, buning natijasida hech qayerdan muntazam ravishda iste'dodli o'z-o'zidan o'rganganlar («qora otlar») paydo bo'lib, yangi nuqtai nazar hisobiga noyob, nostandart va qiziqarli ishlarni yaratmoqda.
Ichki mahalliy biznes hali boshqalarning g'oyalari va intellektual mulkini qadrlay olmadi. Kompaniyalar uchrashuvlarda innovatsion takliflarni mamnuniyat bilan tinglaydi, ularni ajoyib deb ataydi, lekin ular uchun to'lashdan bosh tortadi, so'ngra ularni ko'chirib, mustaqil amalga oshirishga urinadi.
Marketing assotsiatsiyasi industriya uchun allaqachon ancha ko'p ish qilmoqda, profil maydonchalar va fikr almashish uchun sharoitlar yaratmoqda. «Ko'proq mavhum tadbirlar yaratish» oddiy g'oyasi yuzada yotadi, lekin menimcha, bozorga yanada chuqurroq va sifatliroq o'zgarishlar kerak.
Bizning bozorimiz uchun istiqbolli, amaliy va hozircha yetishmayotgan mexanikalardan biri, menimcha, marketing xakatonlarini o'tkazishdir. Yosh mutaxassislar jamoalari yig'ilib, real inqirozli biznes topshiriqlar oladi va cheklangan vaqt ichida — ayniqsa AI imkoniyatlarini jalb qilgan holda — tezkor yechimlar izlaydi — bu juda qiziqarli, amaliy va tezkor vositaga aylanishi mumkin.
Bizga tor profilli, qat'iy tuzilgan va haqiqatan ham foydali konferensiyalar kerak. Ko'plab joriy tadbirlar shu bilan kasalki, ma'ruzachilar shunchaki o'zlarining yangi mahsulotlari bilan maqtanadi, potentsial mijozlarni jalb qilishga (tashqi ish) yo'naltirilgan bo'ladi, ichki professional auditoriyani o'qitishga emas. Menimcha, amaliy xatolarni (fokaplarni) tahlil qilish, haqiqiy foyda va kuchli xorijiy mutaxassislarni taklif qilishga urg'u berish muhim.
Yopiq bozor ichida mavzularni haddan tashqari kengaytirish o'rniga aniqroq tuzilmalar qurib, universitetlar bilan hamkorlikdagi kollaboratsiyalarni rivojlantirish maqsadga muvofiqdir. Bozorning amaldagi amaliyotchilari, jumladan men, oliy ta'lim muassasalariga kelib, talabalar oldida real jonli keyslarni ko'rsatib, batafsil tahlil qilib, bo'lajak mutaxassislar uchun to'g'ri amaliy asos yaratishi mumkin edi.
Bizning mahalliy bozorimiz eng ilg'or jahon texnologiyalarini joriy etish va o'zlashtirishga to'liq qodir, lekin men uchun mahalliy o'ziga xoslikni yodda tutish muhim. Hech bir xalqaro vosita bu yerda mentalitet xususiyatlariga chuqur moslashtirilmasdan «nusxa ko'chirish» usulida ishga tushirilishi mumkin emas. Ekspert sifatida men ishlayotgan bozorning etnomadaniy o'ziga xosligini mukammal bilishim shart.
Ulkan va deyarli ochilmagan istiqbollarni men «islomiy marketing» deb ataluvchi yo'nalishda ko'raman (u mazmun jihatidan islomiy bankingga to'g'ridan-to'g'ri aloqasi yo'q). Bu yo'nalish madaniy an'analar, qadriyatlar va din tutashgan nuqtada joylashgan. U milliy identifikatsiyani va mahalliy axloqiy qadriyatlarni chuqur hisobga oladigan noyob, nozik marketing vositalarini yaratish imkoniyatlarini ochadi.
Bizning mintaqamizda iste'molchilarning xulq-atvor naqshlari, ishonch darajasi, norasmiy kommunikatsiya kanallari va axborot tarqalish xususiyatlari klassik G'arb modellaridan sezilarli farq qiladi. Diniy va oilaviy-madaniy jihatlarni hisobga olish menga auditoriya bilan ancha samaraliroq va uzoq muddatli kommunikatsiyalarni qurishga imkon beradi.
Mamlakatimiz tarixan, hali Buyuk Ipak yo'li davridan beri, turli tsivilizatsiyalar, madaniyatlar va savdo yo'llarining kesishgan joyida bo'lib, doimo asosiy geoiqtisodiy voqealar markazida turgan. Ushbu tarixiy tajribani zamonaviy tekislikka ko'chirish — xalqaro innovatsion amaliyotlarni mahalliy madaniy-diniy kod bilan mohirona uyg'unlashtirish orqali — bozorimizga mutlaqo yangi, autentik va inqilobiy mahsulotlar yaratishga imkon beradi. Biroq bu faqat mamlakatning butun intellektual sohasini parallel va tizimli rivojlantirish sharti bilan amalga oshiriladi.