29 май 2026
Тимур Бакиев — Social Active & ClickMe компаниясынын генералдык директору.
Географиялык жайгашуунун өзгөчөлүктөрүнөн жана өнүгүүнүн спецификасынан улам биздин жергиликтүү маркетинг жана жарнама чөйрөсү дүйнөлүк тренддерден белгилүү бир деңгээлде артта калуусу менен мүнөздөлөт. Айрым ыкмалар жана методдор боюнча бул артта калуу 5 жылга жетет. Ошентсе да, санариптик доордун (Digital) келиши менен жаңы агымдар, куралдар жана ыкмалар биздин базарга мурдагыга караганда алда канча тезирээк кирип келүүдө.
Маркетинг мен үчүн — бул жөн гана кызыктуу обочолонгон схемаларды иштеп чыгуу эмес, биринчи кезекте акыркы колдонуучулар менен пландуу иш жүргүзүү, алардан обочолонуу мүмкүн эмес. Чоң камтуу жана ири массалар менен 10 жылдык тажрыйбама таянып, жергиликтүү массалык керектөөчү учурда жетишээрлик «демократиялуу» жана консервативдүү экенин байкап жатам. Ушундан улам ар кандай жаңы методдорду этияттык менен жана ырааттуу киргизүүгө туура келет, себеби аудитория баарын бирден түшүнүп же кабыл алууга жөндөмдүү эмес.
Учурда толук кандуу тутумдуулукту ири компаниялардын көпчүлүгүндө да көрбөй жатам. Эгерде жакында маркетинг бөлүмдөрү бизнес-процесстердин маңызын начар түшүнгөн, үстүртөн пиар, макалаларга жана полиграфияга заказ менен гана алектенген кокустук кызматкерлерден турса, азыр абал жакшырды. Бирок чыныгы тутумдуулукка чейин компанияларга дагы алыс: уюмдардын көпчүлүгүндө азырга чейин деталдуу сквоздук статистика жүргүзүлбөйт, кампаниялардын узак мөөнөттүү таасири өлчөнбөйт, ал эми инвестициялардын кайтарымдуулугун (ROI) дээрлик эч ким эсептебейт.
Жакшы тарапка ачык жана динамикалуу кыймылды көрсөтүп жаткан жалгыз сектор, менин оюмча, Финтех. Финтех компаниялар технологиялык прогресстин алдыңкы сабында турушат жана маркетингди толугу менен тутумдуу, өлчөнүүчү жана санариптик негизге которуу үчүн бардык мүмкүн болгонду кылышууда.
Социалдык жоопкерчилик бизнести жүргүзүүдө фундаменталдуу ролду ойнойт. Мен бул жоопкерчиликти Digital чөйрөсүндөгү көп жылдык ишмердүүлүгүмдүн бүт мезгилинде курч сезип келем. «Акчанын жыты жок» деген базар катышуучуларынан айырмаланып, мен принципиалдуу түрдө адамдарга түздөн-түз финансылык же моралдык зыян келтирүүгө жөндөмдүү токсикалуу, шектүү долбоорлор менен иштөөдөн баш тартам. Бизнес лидердин ички моралдык жактарына таянышы керек деген ишенимдемин.
Биздин коомдо жарандардын маалыматтык жана санариптик коопсуздук маселелери боюнча сабаттуулугу алсыз. Ушундан улам түзмөктөрдүн вирустар менен жугузулушу, фишинг жана элдин карталарынан акча каражаттарынын уурдалышы үзгүлтүксүз кайталанууда.
Россия жана Казакстан базарларында мурунтан эле өз чокусун басып, жөнгө салуунун аркасында дээрлик жоголгон жалган эксперттер («инфоцыгандар») феномени бизде азыр жигердүү гүлдөп жатат. Мындай айла-амалдарга, жеңил табыш убадаларына жана алдоого улуу муун — мен буга санариптик иммунитети калыптанбаган 30 жаштан ашкан адамдарды кошом — өзгөчө аялуу.
Ар кандай жарнамалык ишмердүүлүк милдеттүү түрдө лицензияланышы жана катуу көзөмөлдөнүшү керек деген ишенимдемин. Мамлекеттик жөнгө салуучунун тарабынан көзөмөлгө карабастан, маалымат мейкиндигинде дагы деле адал эмес мамиле жана адамдарды алдоого аракет кылуу учурлары көп. Мында өздүк көз каранды эмес бизнеске ээ болуу мага маанилүү артыкчылык берет — мен кардарларды өзүм тандап, адал эмес заказчыларга баш тарта алам.
Биздин жергиликтүү базар дүйнөнүн эң алдыңкы технологияларын киргизүүгө жана өздөштүрүүгө толугу менен жөндөмдүү, бирок мен үчүн жергиликтүү спецификаны эстен чыгарбоо өтө маанилүү. Эч бир эл аралык курал бул жерде менталитеттин өзгөчөлүктөрүнө терең адаптация кылбастан «көчүрмө» катары ишке киргизиле албайт. Эксперт катары мен иштеп жаткан базардын этномаданий спецификасын кылдат билүүгө милдеттүүмүн.
Зор жана иш жүзүндө ачыла элек келечекти мен «исламдык маркетинг» деп аталган тармакта көрүп жатам (мазмуну боюнча исламдык банкингге түздөн-түз тиешеси жок). Бул багыт маданий салттардын, баалуулуктардын жана диндин кесилишинде турат. Ал улуттук идентификацияны жана жергиликтүү этикалык баалуулуктарды терең эске алуу менен уникалдуу, нукура маркетинг куралдарын түзүү мүмкүнчүлүгүн ачат.
Биздин аймакта керектөөчүлөрдүн жүрүм-турум калыптары, ишеним деңгээли, расмий эмес коммуникация каналдары жана маалымат жайылтуунун өзгөчөлүктөрү классикалык батыш моделдеринен олуттуу айырмаланат. Диний жана үй-бүлөлүк-маданий аспектилерди эске алуу мага аудитория менен алда канча натыйжалуу жана узак мөөнөттүү коммуникацияларды куруу мүмкүнчүлүгүн берет.
Биздин өлкө тарыхый жактан, дагы Улуу Жибек Жолунун мезгилинен бери, ар кандай цивилизациялардын, маданияттардын жана соода жолдорунун кесилишинде жайгашып, дайыма негизги гео-экономикалык окуялардын борборунда калган. Бул тарыхый тажрыйбаны заманбап тегиздикке көчүрүү — эл аралык инновациялык практикаларды жергиликтүү маданий-диний код менен чебер айкалыштыруу аркылуу — биздин базарга толугу менен жаңы, аутенттүү жана прорывдуу продукттарды жаратууга мүмкүндүк берет. Бирок бул өлкөнүн бүт интеллектуалдык чөйрөсүн параллелдүү жана тутумдуу өнүктүрүү шартында гана ишке ашат.
Биздин маркетинг индустриясынын интеллектуалдык потенциалын колоссалдуу деп баалайм, айрыкча жасалма интеллекттин (AI) тез өнүгүшүнүн аркасында. AI оюндун эрежелерин жакшы тарапка түп-тамырынан өзгөртүүдө, күнүмдүк иштерди автоматташтыруу жана контент генерациясына гана эмес, аналитикага жана татаал бизнес-маселелерди чечүүгө болгон жалпы мамилелериме кескин таасир этүүдө.
Биздин өлкө эки негизги фактордун аркасында өсүүнүн эң чоң потенциалына ээ: демографиялык (жаштар басымдуулук кылган абдан жаш өлкө) жана күчтүү экономикалык мотивация (көптөгөн жаш балдар алга жылгысы, жашоо сапатын жакшырткысы, өнүгүүгө мотивациялуу жана келечеги үчүн көп иштөөгө даяр). Мындан тышкары, интернеттеги маалыматтын жалпыга жеткиликтүүлүгү алардын алдында сапаттуу өзүн-өзү ишке ашыруу үчүн зор мүмкүнчүлүктөрдү ачат.
Өлкөдө азырынча күчтүү классикалык базаны берүүчү кесиптик маркетинг мектептери же академиялык институттар иш жүзүндө жок. Базар негизинен жөн энтузиазмдын негизинде өнүгүүдө, мунун аркасында эч жерден таланттуу өз алдынча үйрөнгөндөр («караңгы жылкылар») дайыма пайда болуп, жаңы көз караш менен уникалдуу, стандарттуу эмес жана кызыктуу нерселерди жаратышууда.
Ички жергиликтүү бизнес азырынча башкалардын идеяларын жана интеллектуалдык менчигин баалоого үйрөнө элек. Компаниялар жолугушууларда инновациялык сунуштарды кызыгуу менен угушат, аларды мыкты деп аташат, бирок алар үчүн төлөөдөн баш тартышат, андан кийин аларды көчүрүп, өз алдынча ишке ашырууга аракет кылышат.
Маркетинг ассоциациясы индустрия үчүн мурунтан эле көп нерсени жасоодо, профилдик аянтчаларды жана пикир алмашуу шарттарын түзүүдө. «Көбүрөөк абстрактуу иш-чараларды түзүү» деген жөнөкөй идея бетте жатат, бирок базарга тереңирээк жана сапаттуу өзгөрүүлөр керек деп эсептейм.
Биздин базарга жетишпеген келечектүү, практикалык механикалардын бири катары мен маркетингдик хакатондорду өткөрүүнү эсептейм. Жаш адистердин командалары чогулуп, чыныгы кризистик бизнес-тапшырмаларды алып, чектелген убакыттын ичинде — айрыкча AI мүмкүнчүлүктөрүн тартуу менен — тез чечимдерди издеген формат абдан кызыктуу, колдонмо жана тез курал боло алат.
Бизге тар профилдүү, катуу структуралаштырылган жана чындап пайдалуу конференциялар керек. Учурдагы иш-чаралардын көбүнүн кемчилиги — спикерлер жөн гана жаңы продукттары менен мактанышып, потенциалдуу кардарларды тартууга (сыртка иштөө) багытталышат, ал эми ички кесиптик аудиторияны окутууга эмес. Практикалык каталарды (факаптарды) талдоого, чыныгы пайдага жана күчтүү чет элдик адистерди чакырууга басым жасоо маанилүү деп эсептейм.
Жабык базардын ичинде темаларды ашыкча кеңейтүүнүн ордуна, так структураларды куруу жана университеттер менен биргелешкен кызматташтыкты өнүктүрүү максатка ылайыктуу. Базардын иштеп жаткан практиктери, анын ичинде мен, ЖОЖдорго барып, студенттердин алдында чыныгы жандуу кейстерди көрсөтүп, кеңири талдап, келечектеги адистер үчүн туура практикалык негизди түзө алмакпыз.