Khayrullo Kutliev · 8 may 2026
Xayrullo Kutliyev, «Management» jurnali muharriri
O'zbekistonda marketing va reklama tizimi hozirda endigina shakllanmoqda: «Reklama to'g'risida», «Elektron tijorat to'g'risida», «Raqobat to'g'risida» qonunlar, shuningdek, iste'molchilar huquqlarini himoya qiluvchi normalar allaqachon mavjud. Biroq bozorning professional tizimi huquqiy bazadan hali zaifroq rivojlangan.
Segmentlar bo'yicha barqaror tarmoq statistikasining yo'qligi, marketing va reklama kampaniyalari samaradorligini baholash uchun umumqabul qilingan standartlarning yetishmasligi, ommaviy tadqiqotlarning kamligi, shuningdek, agentliklarning o'z-o'zini tartibga solish va kadrlar tayyorlash tizimining zaif rivojlanganligi kuzatilmoqda.
Eng ko'zga ko'ringan qiyinchiliklar orasida kreativ va tahliliy ish o'rtasidagi uzilishni alohida ajratib ko'rsatish mumkin. Bundan tashqari, marketing tadqiqotlarining zaif tarixi va madaniyati; strategiya, ma'lumotlar, brending va PR o'lchovlari bo'yicha mutaxassislar tanqisligi; narx belgilashning noshaffofligi; SMM, reklama, PR va sotuvning bitta xizmatga aralashtirilishi; reklama va'dalarining past isbotliligi hamda iste'molchining manipulyativ reklamadan yetarlicha himoyalanmaganligi ta'sir ko'rsatmoqda.
Qoidalar 2022-yildan oldingi davrga nisbatan shaffofroq bo'ldi, ammo hali to'liq emas. Bu yerda asosiy afzallik — yangilangan qonunlar mavjudligi va ayrim davlat xizmatlarining izchil raqamlashtirilishidir. Masalan, dori-darmonlar va biologik faol qo'shimchalar reklamasi bo'yicha Vazirlar Mahkamasi 2024-yilda davlat xizmatlari markazlari yoki YAGONA INTERAKTIV DAVLAT XIZMATLARI PORTALI orqali xulosalar berish tartibini aniq belgilab berdi.
Boshqa tomondan, biznesga ko'pincha tushunarli tushuntirishlar, huquqni qo'llashning real holatlari, muntazam maslahatlar va yangi zamonaviy formatlarni — blogger va nativ reklama, AI-kontent, marketpleyslar ishlashi, shaxsiy ma'lumotlar va targeting kabi masalalarni muhokama qilish uchun yagona platforma yetishmaydi.
Ijtimoiy mas'uliyatning namoyon bo'lishi sezilyapti, ammo hozircha parchali va vaqti-vaqti bilan kuzatilmoqda. Yanada yetuk model halol reklama, bolalar va zaif guruhlar ustidan manipulyatsiyaga yo'l qo'ymaslik, dori-darmonlar, moliyaviy xizmatlar, ta'lim va biologik faol qo'shimchalar reklamasida mas'uliyatlilik, ekologik toza tovarlarni rag'batlantirish, bloggerlardagi reklamaning shaffof belgilanishi, shuningdek, til, madaniyat va iste'molchiga chuqur hurmat asosida qurilishi kerak.
O'zbekiston jahonga nafaqat G'arbning digital-modellarini nusxalashni, balki tez rivojlanayotgan, ko'p tilli va madaniy jihatdan murakkab bozorlar uchun o'zining marketing maktabini taklif qilishi mumkin.
Nisbatan yosh auditoriya, raqamlashtirish sur'atining yuqoriligi, ijtimoiy tarmoqlarning muhim o'rni, ko'p tillilik, boy hunarmandchilik va turizm merosi, shuningdek, jadal rivojlanayotgan e-commerce bozori — bularning barchasi marketing tadqiqotlarining butunlay yangi yo'nalishlarini ilmiy, metodologik va amaliy jihatdan ishlab chiqish mumkin bo'lgan kuchli poydevordir.
Mamlakat yangi metodologiyalarni mustaqil joriy etishga qodir, ammo bilimlarni huquqiy va tashkiliy jihatdan mustahkamlash majburiy shart bo'lishi kerak. Bizga brend, obro', ishonch, sadoqat, PR va SMM samaradorligini o'lchashning mahalliy metodikalari; iste'molchilar xulq-atvorini o'rganish bo'yicha milliy tadqiqotlar va data-driven marketing, AI-reklama, brend-strategiya hamda kommunikatsion tahliliy soha bo'yicha mutaxassislar tayyorlash zarur. Metodologiyalar faqat davlat tomonidan emas, balki universitetlar, agentliklar, biznes va professional assotsiatsiyalar bilan birgalikda ishlab chiqilishi kerak.
Hozirda bozor muhokamasi ko'pincha SMM, qamrov, targeting, dizayn va sotuvlarga qarab qolmoqda, bu esa allaqachon yetarli emas. Yanada keng miqyosga chiqish va reklama etikasi, marketing tadqiqotlari sifati, bloggerlarni tartibga solish, inflyuenserlar mas'uliyati, iste'molchi huquqlarini himoya qilish, PR samaradorligini o'lchash, tenderlar shaffofligi, kadrlar tayyorlash, reklamada o'zbek tilining o'rni, sun'iy intellektdan foydalanish va milliy brending maktabini shakllantirish haqida kengroq muhokama olib borish zarur.