Reytinglar yetarli emas — tomoshabin bilan muloqot kerak

Valeriy Mashtakov — «MediaNova» va Nomad Dig Group asoschisi, telereklama sohasida 30 yillik tajribaga ega mutaxassis, O'zbekistonda mustaqil televizion o'lchovlar ishga tushishida turgan shaxs. Nega bozorga endi quruq raqamlar yetarli emasligi va MDHdagi eng yosh aholi bilan suhbat tilini qayerdan izlash kerakligi haqida.

«Missiya» pragmatizmi va texnologiyalarga davlat ko'magi

O'zbekiston marketing va reklama sanoati Missiyasini yaratish tashabbusi — o'z vaqtida qo'yilgan zarur qadam, biroq uning muvaffaqiyati pragmatizm va amaliy fokusga bog'liq.

«Butun mamlakat manfaati haqida» degan mavhum ifodalarga kuch sarflash shart emas — siyosiy kun tartibini davlat rahbariyatiga qoldirgan ma'qul. Hamjamiyatga aniq tarmoq segmentlari tahlili kerak: reklama, marketing, mediao'lchovlar va texnologiyalar.

Kreativ sektor, AI-ishlanmalar va IT-sohani soliq orqali rag'batlantirish bo'yicha davlat tashabbuslari chuqur hurmatga loyiq. Bu — mamlakatda talabgir mutaxassislar o'zagini shakllantirgan «Bir million dasturchi» dasturining bevosita davomi. Sun'iy intellekt atrofidagi vahimaga qaramay, rivojlanishning asosiy omili odamlar — ishchi va ishlab chiqaruvchi kuchlar bo'lib qolmoqda. O'zbekistonda Nike'ning birinchi litsenziyali fabrikasi ochilgani xalqaro kapital mamlakatning o'sib borayotgan mehnat potensialini yuqori baholayotganini tasdiqlaydi.

Teleo'lchovlar — sanoat valyutasi sifatida

Toshkent media bozorida jadal ish men uchun 2018-yilda boshlangan. O'sha davrning asosiy tarmoq qadami mustaqil televizion o'lchovlarning ishga tushirilishi bo'ldi. Dunyoning istalgan mamlakatida o'lchovlarga nisbatan prodyuserlar va kanal rahbarlarida an'anaviy tarzda ko'p savol tug'iladi — har biri o'z mahsuloti past baholangan deb samimiy ishonadi. Shunga qaramay, yagona ma'lumotlarning paydo bo'lishi o'yin qoidalarini tubdan o'zgartirdi. Bugun o'lchovlar yuz minglik shaharlar doirasidan chiqib, nishe segmentlarga kirib bormoqda va efir egalariga eng muhimini beradi — o'z tomoshabinini tushunish va mustahkam sanoat valyutasini.

Shu bilan birga efir televideniesi tektonik siljishni boshdan kechirmoqda: u mehmonxonadagi katta ekrandagi monopolist maqomini yo'qotdi. Bugun milliy telekanal bilan bir qurilmada YouTube, TikTok, Netflix, Megogo, Kinopoisk va o'nlab boshqa xizmatlar yonma-yon turibdi. Tomoshabin televizorni yoqqanda mahalliy kanallarni — ZO'R TV, Milliy — tanlashi uchun efir egalariga tubdan yangi yondashuvlar zarur.

Televidenie — bu hissiyotlarni boshqarish vositasi. Kontent aynan qaysi hissiyotga tegayotganini tushunish uchun reytinglarning quruq tahlili yetarli emas.

Sanoatga auditoriya bilan jonli muloqot kerak: u yangi teleloyihalarni ommalashtirish, formatlarni sinash va tezkor qayta aloqa olish imkonini beradi.

Demografik superresurs: 29 yoshlilar fenomeni

O'zbekistonning asosiy raqobat ustunligi — uning demografiyasi. Bu MDHdagi eng yosh bozor bo'lib, aholining o'rtacha yoshi 29: qiyoslash uchun, Qozog'istonda — 32 yosh, Rossiyada — 46, Ukrainada vaziyat tufayli — 49. Yosh auditoriya Telegram, TikTok va ijtimoiy tarmoqlarda yashaydi hamda axborot taqdimoti dinamikasiga qattiq talab qo'yadi.

Yoshlarga mensimay qarash xato. Z avlodi — texnologik, ilg'or yigit-qizlar, ular robototexnika bo'yicha xalqaro chempionatlarda g'olib chiqmoqda. Ularning e'tiborini ushlab turish uchun mediaishlab chiqarish moslashishi kerak. Xitoy misoli ibratli: u yerda zumerlar talabiga mos 6–8 daqiqalik qisqa vertikal seriallar mobil qurilmalarga moslangan maxsus kameralarda suratga olinadi. Klipli idrokka ega zumerlar 50 daqiqalik klassik ko'rsatuvlarni jismonan ko'ra olmaydi.

Shu bilan birga O'zbekistondagi zumerlar auditoriyasi bir xil emas:

• Poytaxt yoshlari. Toshkentda o'sgan, moliyaviy xavfsizlik yostig'iga ega farovon oilalardan chiqqan yigit-qizlar tezroq «kuyib» qolishga va ishni yengil almashtirishga moyil.
• Kelgindi yoshlar. Viloyatlardan kelgan yigit-qizlar juda yuqori o'tkirlik, oila oldidagi mas'uliyat, uy ijarasi xarajatlari hamda o'qish va ishlashga ulkan motivatsiyaga ega.

Institutsional ishonch va raqamli muhit gigiyenasi

Media — aholini hukumat ishi va mamlakatdagi jarayonlar haqida xabardor qilishning asosiy vositasi, bu yerda odamlar bilan ular tushunadigan tilda gaplashish muhim.

Auditoriya butunlay internetga o'tdi degan fikrlarga qaramay, mintaqa mamlakatlarida, jumladan Qozog'istonda, an'anaviy televidenie aholi ishonchi darajasi bo'yicha hamon birinchi o'rinni saqlab turibdi. Sababi — huquqiy mas'uliyat institutining mavjudligi: TV-jurnalist yoki tahririyat har bir so'z uchun to'g'ridan-to'g'ri shaxsiy va yuridik javobgarlikni, hatto sud muhokamasigacha, o'z zimmasiga oladi.

Raqamli muhitda va blogosferada institutsional nazorat yuvilgan: anonimlik, feyklar va VPN javobgarlikdan osongina qochish imkonini beradi. Raqamli maydon sivilizatsiyali rivojlanishi uchun bozorga aniq axloq kodeksi va me'yoriy tartibga solish zarur. Raqamli muhitni so'kinish leksikasidan tozalash bo'yicha davlat tashabbuslari qo'llab-quvvatlashga loyiq — masalan, Qozog'iston tajribasi: nutq madaniyati bozor yetukligining bazaviy ko'rsatkichidir.

Organik autentiklik va global brendlar xatolari

O'zbekiston eng chuqur ming yillik tarix va yorqin milliy o'ziga xoslikka ega. O'tmishdan madaniy shtamplarni sun'iy ravishda tortib chiqarish va budjetlarni ibtidoiy etnostilizatsiyaga sarflash hech qanday zarurat emas. O'zbekiston o'z-o'zidan autentik, bu o'ziga xoslik dastlabdan namoyon.

Yevropa shablonlarini ko'r-ko'rona nusxalash ham xuddi shunday moliyaviy yo'qotishlarga olib keladi:

• Ichimlik ishlab chiqaruvchi. Yirik transmilliy brend yillar davomida mintaqada ishlamaydigan standart Yevropa TV-roliklarini yuborardi. Faqat mahalliy jamoa bosh ofisni kontentni auditoriya mentaliteti va oilaviy qadriyatlariga moslab qayta ishlashga ishontirgandan keyingina reklama tijoriy samara bera boshladi.
• Parfyumeriya brendi. Yuborilgan xalqaro ayollar atiri roligi bizning jamoamiz tomonidan darhol bloklandi va qayta ishlashga qaytarildi: u mintaqaning axloqiy me'yorlarini bevosita buzardi va tomoshabinlarda kuchli rad etishni keltirib chiqarardi.

Biznes pragmatik va sotuvlardan manfaatdor. Samarasiz kampaniyalardan zarar ko'rgan tadbirkorlar tarmoq yetakchilari va professional uyushmalarga — xususan, Diyor Mirzaahmedovga va O'zbekiston Marketing assotsiatsiyasiga — murojaat qiladi. Ekspert hamjamiyatining vazifasi — navigator bo'lish, biznesga xatolar ustida ishlashga va kommunikatsiyalarni mahalliy kontekstga moslashtirishga yordam berish.

«Media Kuxnya»: yosh tomoshabinga raqamli ko'prik

Professional hayotning 30 yilini telereklamaga bergan odam tomoshabinning an'anaviy efirdan raqamli muhitga oqib ketishini befarq kuzata olmaydi. Bu siljishlarni anglab, biz o'z vaqtida maxsus YouTube-loyiha — «Media Kuxnya»ni ishga tushirgan edik, bu tarmoq muammolarini ochiq muhokama qilish maydoni bo'ldi.

Missiya doirasida O'zbekistonga shunga o'xshash platforma zarur: yosh tomoshabin bilan bevosita muloqot qilish, qisqa ko'cha so'rovlarini o'tkazish va professional hamjamiyatni birlashtirish uchun jonli raqamli kanal. Qayta aloqa va halol muloqot orqali mediasanoat yangi avlod ovozini eshita oladi hamda kelajakning barqaror modelini qura oladi.