5 авг. 2026
Инфрасохтори бозор аллакай ташаккул ёфтааст, вале стандартҳои умумӣ, метрикаҳои саросарӣ ва методологияи худӣ ҳанӯз нестанд — Ӯзбекистон то ҳол пурра дар роҳи иқтибос аст.
Акмалхон Ашуров — бизнес-мураббӣ ва коуч, асосгузори Turan Group LLC (Тайланд), муаллими кафедраи «Кори бонкӣ»-и ДДИТ.
Сӯҳбат дар бораи ҳолати имрӯзаи маркетинг ва реклама дар Ӯзбекистонро бо ташхиси қатъии «ҳамаи низомҳо дуруст кор мекунанд» оғоз кардан имконнопазир аст. Агар рӯирост посух диҳем — ин соҳаро ҳанӯз пурра низомманд номидан мумкин нест. Вале ҳамчун муаллим ва амалиётчӣ ман ҳар сол вектори мусбатро возеҳтар мебинам: бозор оҳиста, вале ногузир аз ҳолати бесару сомон ба сӯи камолот ҳаракат мекунад.
Инфрасохтор барои ин бозори камолрасанда аллакай сохта шуда истодааст. Беш аз даҳ сол Ассотсиатсияи маркетинги Ӯзбекистон зери парчами худ зиёда аз 200 бренд ва агентиро муттаҳид мекунад, чунин майдонҳо ба монанди Tashkent Digital Marketing Forum ва фестивали байналмилалии рекламавии TAF!26 вазн пайдо карданд. Инҳо дигар ташаббусҳои парокандаи ихлосмандон нестанд, балки нишонаҳои воқеии саноати ташаккулёбандаанд. Мушкил дар чизи дигар аст: стандартҳои умумии касбӣ ҳанӯз ҳам надорем.
Ҳамкорони соҳа онро хеле дақиқ қайд мекунанд: як пудратчӣ ба фармоишгар стратегия мефурӯшад, дуюмӣ — фарогирӣ, сеюмӣ — дастрасӣ ба блогерон, худи муштарӣ бошад дар охир намефаҳмад, ки барои кадом натиҷаи мушаххас пул пардохтааст. Дар бозор методологияи ягонаи арзёбии самаранокӣ, метрикаҳои саросарии ба ҳама фаҳмо ва кодекси ахлоқӣ вуҷуд надорад. Саноат дар марҳилаи гузариш мондааст, ки дар он инфрасохтор аз стандартҳои воқеии кори аксари ширкатҳо пеш рафтааст.
Дар аудиторияҳои таълимӣ бо донишҷӯён ва дар машғулиятҳои амалӣ бо бизнес ман ҳафт нуқтаи асосии дардро ҷудо мекунам, ки рушди маркетингро дар кишвар боздошта истодаанд.
Ҳангоми арзёбии қоидаҳои бозӣ бояд эътироф кард: онҳо танҳо қисман шаффофанд, муколамаи давлат бо бизнес бошад ҳанӯз бештар ба монологи танзимкунанда шабоҳат дорад. Тағйироти мусбат бешубҳа ҳастанд. Қарори Кабинети Вазирон № 428 соли 2023 мониторинги электронии «Ташқи реклама»-ро ҷорӣ кард ва ҷойгиркунии сипарҳои берунаро тавассути E-auksion ва ЕПИГУ ба музоядаҳои кушод гузаронд, ки шароитро барои бозигарони ҳалол ба таври назаррас баробар кард. Қонун «Дар бораи тиҷорати электронӣ» низ ба бизнес муайянии ҳуқуқӣ дод.
Вале дар амал низом бо кундӣ рӯ ба рӯ мешавад. Мониторинги ҳамон соли 2023 ошкор кард, ки 35 % сипарҳои рекламавӣ — беш аз 3 000 объект аз 9 000 санҷидашуда — бо вайронкунии қонун истифода мешуданд. Дар айни ҳол қонун «Дар бораи шарикии иҷтимоӣ» дар таҳрири нав, ки бояд ба бизнес ҳуқуқи иштирок дар ташаккули муҳити танзимиро медод, то ҳол қабул нашудааст. Давлат чорчӯбаро аз боло муқаррар мекунад ва бизнес ба он мутобиқ мешавад, ҳол он ки бозор ба институти пурраи шарикии давлат ва бахши хусусӣ ниёз дорад.
Хусусияти дигари барҷастаи бозори мо — фаҳмиши таҳрифшудаи масъулияти иҷтимоии корпоративӣ аст. Дар аксари ширкатҳои ватанӣ CSR ба хайрияи якдафъаина маҳдуд шудааст: ба ид маҷмӯаҳои озуқаворӣ тақсим кардан, аксбардории ҳисоботӣ бо логотип гузаронидан ва хонаи ҳисоботро аломат задан. Чунин равиш танҳо муносибати нобаробари «диҳанда» ва «гиранда»-ро мустаҳкам мекунад, вале мушкилоти низомии ҷомеаро ҳал намекунад.
CSR на дар бораи он аст, ки ширкат пулро чӣ гуна сарф мекунад, балки дар бораи он ки чӣ гуна ба даст меорад
Масъулияти воқеӣ ба таври дигар сохта мешавад: стратегӣ будан ба ҷои имиҷ ва бофтани CSR ба худи модели бизнес, шарикии дарозмуддат бо ТҒД ба ҷои тӯҳфаҳои якдафъаина, ченшавандагӣ бо ҳисоботи мунтазам ва арзёбии аҳамияти ҳадафҳо, фарогирӣ ва экология аз рӯи моҳият — мутобиқ кардани ҷойҳои корӣ барои шахсони дорои маъюбӣ ба ҷои тӯҳфа, кам кардани бастабандӣ ва ҷорӣ кардани коркарди дубора ба ҷои эъломияҳо. Умедбахш аст, ки саноат ин талаботи замонро дарк карда истодааст: пайдо шудани номинатсияи Social & ESG Campaigns дар фестивали TAF!26 — қадами муҳим ба сӯи эътирофи лоиҳаҳоест, ки ҷомеаро тағйир медиҳанд, на танҳо презентатсияҳои солонаро оро медиҳанд.
Аз соли 2017 шумораи ширкатҳои IT дар кишвар аз 147 то беш аз 1 500 афзуд ва зиёда аз 24 000 ҷои кор фароҳам овард. Содироти хизматрасониҳои IT аз 600 ҳазор доллар то 300 миллион дар соли 2023 ҷаҳиш кард, то соли 2030 бошад ҳадафи 5 миллиард гузошта шудааст. Заминаи кадрӣ бо барномаҳои давлатӣ мустаҳкам шудааст: 1,2 миллион нафар аз лоиҳаи «Як миллион барномасоз» таълим гирифтанд ва 60 донишгоҳи соҳавӣ ҳар сол 29 ҳазор мутахассисро дар соҳаи AI, Data Science ва амнияти киберӣ хатм мекунанд.
Аллакай имрӯз мо қодирем таҷрибаи нодирро ба ҷаҳон интиқол диҳем. Ин модели табдили фавқулода зуди рақамӣ аст, вақте кишвар дар 5–7 сол роҳро аз алоқаи оддӣ то фарогирии 94 % бо интернет дар бозори мураккаби дузабона тай мекунад. Ин падидаи маҳаллисозии амиқи абзорҳои ҷаҳонӣ аст — табдили Telegram ба канали калидии маркетингӣ ва тиҷоратӣ ва миқёсгирии муваффақи хизматрасониҳои маҳаллӣ ба монанди Korzinka Go ва OLX. Ва ин сармояи рақамии ҷавонон аст: аҳолӣ бо синни миёнаи тақрибан 28 сол ва сатҳи баланди мутобиқшавии рақамӣ.
Бо вуҷуди тамоми ҷунбиши технологӣ бояд заъфи ошкорро эътироф кард: аз нигоҳи методология ва истилоҳот Ӯзбекистон ҳанӯз пурра дар роҳи иқтибос қарор дорад. Мо консепсияҳои беруниро фаъолона истифода мебарем — SMM, SEO, KPI, CTR, programmatic — ва луғати маркетингии ӯзбекӣ-русӣ асосан бо транслитератсияи мустақим пурра мешавад.
Аксари методологияҳои корӣ чорчӯбаҳои мутобиқшудаи ғарбӣ ё қарорҳо аз таҷрибаи кишварҳои ҳамсоя мебошанд. Кейсҳои маҳаллӣ, ки ба китобҳои дарсии байналмилалии маркетинг ворид шуда бошанд, ҳанӯз надорем, фаъолнокии тадқиқотии академӣ дар пойгоҳҳои илмии ҷаҳонӣ бошад ба таври ҷиддӣ паст боқӣ мемонад. Технологияҳо зуд ҷорӣ мешаванд — аз шахсисозии AI то абзорҳои VR — вале барои сохтани заминаи маъноӣ ва илмию методии худӣ вақт, сармоягузорӣ ба R&D ва ҳамгироии зичи илми академӣ бо бизнеси воқеӣ лозим аст.
Маркетинг танҳо абзори фурӯш нест, ин қисми инфрасохтори иқтисодии давлат аст. Аз сифати он рақобатпазирии содироти ӯзбекистонӣ, ҷолибияти кишвар барои сармоягузорон ва бренди ягонаи байналмилалии Ӯзбекистон бевосита вобаста аст. Вақте 35 % рекламаи берунӣ бо вайронкунӣ кор мекунад ва фармоишгарон метрикаҳои самаранокиро намефаҳманд, зарарро тамоми иқтисод мебинад.
Насли нави истеъмолкунандагон ва мутахассисон — шунавандагони дорои 8,7 млн корбари Instagram ва садҳо ҳазор хатмкардаи курсҳои рақамӣ — маркетинги ахлоқӣ, ҳифзи маълумот ва контенти босифатро талаб мекунад. Барои тай кардани роҳ аз бозори бесару сомон то стандартҳои баркамол ва аз иқтибоси бенизом то эҷоди маҳсулоти зеҳнии худӣ, Ӯзбекистон ба платформаи доимии корӣ ниёз дорад: муҳокимаҳои касбӣ бояд аз ҳудуди Тошканд ба минтақаҳо бароянд, донишгоҳҳо — барномаҳоро ба маркетинги Data-driven ва AI навсозӣ кунанд, бизнес, давлат ва илми академӣ бошанд — ба як забон гап заданро ёд гиранд.