Бозор бештар стихиявӣ аст, на низомнок

Шухрат Курбанов — директори ҶДММ Simple smart systems.

---

Оё соҳаи маркетинг ва рекламаро дар Ӯзбекистон метавон низомнок коркунанда номид? Ман ба ҷавоби «ҳоло не» моилам. Ҳамчун шахсе, ки бештар дар ҷониби фармоишгар баромад кардааст, гумон мекунам, ки бозор бештар стихиявӣ аст, на низомнок. Аксари агентиҳо ва мутахассисон имрӯз «бастабандии» алоҳида мефурӯшанд — тасвири зебо, постҳо дар шабакаҳои иҷтимоӣ ё оғозҳои алоҳидаи рекламавӣ. Аммо кам касе маркетингро бо вазифаҳои воқеии бизнес мепайвандад: фурӯш, баргашти маблағ ва нигоҳ доштани мизоҷон.

Дарди фармоишгар дар куҷост

Агар ба бозор бо чашми корбар ва фармоишгар нигарем, ду нуқтаи мушкил равшантар аз ҳама намоён аст.

• Ёфтани касбиёне, ки бизнесро мефаҳманд, душвор аст. Дар бозор иҷрокунандагони зиёде ҳастанд, ки контенти визуалӣ сохта метавонанд, аммо касоне, ки маҳсулот, рақамҳо ва рафтори харидорро мефаҳманд, хеле каманд.
• Ҳеҷ кас барои натиҷа ҷавобгар нест. Агентиҳо аксар вақт фарогирӣ ва тамошои баландро эълон мекунанд, аммо мушкил дар он аст, ки онҳо ба мизоҷони воқеӣ табдил намеёбанд.

Қоидаҳо дар рафти кор ташаккул меёбанд

Оё қоидаҳои бозӣ шаффофанд? Мисли соҳаҳои дигар, онҳо ҳоло танҳо ташаккул меёбанд. Муколамаи давлат ва бизнес бештар хусусияти реактивӣ дорад: танзимгарон пас аз он ворид мешаванд, ки касе аллакай аз ҳад гузаштааст — масалан, дар рекламаи хидматҳои аз ҷиҳати молиявӣ хатарнок ё тахфифҳои таҷовузкорона. Ба бизнес қоидаҳои фаҳмо ва пешбинишаванда намерасанд, махсусан дар муҳити рақамӣ — дар Telegram, рекламаи блогерӣ, дар платформаҳои онлайн. Ширкатҳо бояд пешакӣ донанд, ки ҳудуди имконпазир аз куҷо мегузарад.

Масъулияте, ки онро ҳис кардан мумкин аст

Масъулияти иҷтимоии бизнес аз нигоҳи истеъмолкунанда ҳоло қариб ҳис намешавад. Масъулияти ҳақиқӣ, ба назари ман, ин аст:

• Ростқавлӣ. Набудани ҳарфҳои майда, комиссияҳои пинҳонӣ ва ваъдаҳои аз ҳад зиёд.
• Эҳтиром ва омӯзиш. Аз саводи пасти мизоҷон истифода набурдан, балки баръакс — фаҳмондан, ки чӣ тавр маҳсулотро дуруст ва бехатар истифода бояд бурд.

Таҷрибаи нодири Telegram

Иқтидори зеҳнии соҳаро баҳо дода, қайд мекунам: мо технологияҳои навро хеле зуд азхуд мекунем. Ва мо чизе дорем, ки бозорҳои дигар надоранд.

Таҷрибаи мо дар истифодаи Telegram ҳамчун майдони асосии фурӯш, муошират ва хизматрасонӣ — нодир аст. Чаро ин модели кор бо аудиторияро ба кишварҳои дигар содир накунем?

Гуфтугӯи бевосита лозим аст

Ҳамаи ин масъалаҳоро бояд васеътар аз он ки ҳоло мешавад, муҳокима кард: дар ман эҳсосе ҳаст, ки маркетологҳо аксар вақт танҳо байни худ муошират мекунанд. Барои пешравӣ гуфтугӯи бевоситаи бизнес — онҳое, ки барои маркетинг пул медиҳанд, — ва мутахассисоне, ки онро месозанд, лозим аст. Он гоҳ мо ба забони умумӣ меоем, ки дар он меъёри муваффақият на «лайкҳо», балки фоидаи воқеӣ барои бизнес ва мизоҷон хоҳад буд.