6 окт. 2026
Маркетинги Ӯзбекистон босуръат меафзояд, вале пароканда боқӣ мемонад: бе таҳлилгарон ва додаҳо қарорҳо аз рӯи афзалиятҳои шахсии роҳбарият қабул мешаванд, дар ҳоле ки моделҳои қавии маҳаллиро аллакай содир кардан мумкин аст.
Отабек Хамидов — муаллими кафедраи менеҷмент ва маркетинги Донишгоҳи журналистика ва коммуникатсияҳои оммавии Ӯзбекистон. Дар бораи он ки чаро бозор ба таҳлилгарон ва додаҳо камбуд дорад ва Ӯзбекистон ба ҷаҳон кадом моделҳои маҳаллиро пешниҳод карда метавонад.
Бозори муосири маркетинг ва рекламаи Ӯзбекистон дар марҳилаи ташаккули фаъол қарор дорад, вале онро ҳоло соҳаи комилан системавӣ номидан барвақт аст. Сатҳи баландро брендҳои алоҳидаи калон ва ширкатҳои байналмилалӣ, ки шӯъбаҳои пурраи маркетинг доранд, инчунин агентиҳои касбӣ, ки CRM-системаҳо ва рекламаи мақсаднокро ҷорӣ мекунанд, нишон медиҳанд.
Дар айни ҳол инфрасохтори асосии бозор пароканда боқӣ мемонад: стандартҳои ягонаи тадқиқотӣ вуҷуд надоранд, омӯзиши амиқи истеъмолкунанда дар сатҳи ибтидоӣ аст ва аксарияти мутлақи ширкатҳо бозгашти сармоягузориро (ROI) чен намекунанд ва таҳлили системавӣ намебаранд.
Монеаи асосии рушд — камбуди шадиди кадрҳо дар пайвастагоҳи додаҳо, тиҷорат ва технологияҳо.
Бозор ба таҳлилгарон ва маркетологҳои стратегӣ ниёзи бениҳоят калон дорад, аммо низоми таҳсилот ҳанӯз соҳаро бо мутахассисони чунин профил таъмин намекунад. Дар натиҷа қабули қарорҳои калидии тиҷоратӣ аксар вақт на ба рақамҳои объективӣ ва нишондиҳандаҳои иқтисодӣ, балки ба баҳодиҳиҳои субъективӣ ва афзалиятҳои шахсии роҳбарият такя мекунад.
Кӯшишҳои мустақиман интиқол додани қолибҳои маркетингии ғарбӣ ё байналмилалӣ ба бозори Ӯзбекистон мунтазам ноком мешаванд, зеро хусусиятҳои маҳаллӣ ба назар гирифта намешаванд. Сохтори қабули қарорҳо дар бораи харид (ки дар он нақши калидиро анъанавӣ мардон мебозанд) ва ҳиссаи баланди пардохти нақдӣ ҳангоми расонидан (зиёда аз 60%) занҷираҳои классикии байналмилалии фурӯшро тамоман тағйир медиҳанд.
Омили иловагии хатар — номутаносибии шадиди инфрасохтори рақамӣ. Бартарияти мутлақи Telegram онро ба канали инҳисории коммуникатсия табдил дод ва стратегияҳои бисёр ширкатҳоро ба як платформа вобаста кард. Дар ин замина ба тиҷорати минтақавӣ салоҳиятҳои асосии рақамӣ намерасад ва он кам аз доираи як воситаи пешбарӣ берун мебарояд.
Муҳити институтсионалӣ мусбат рушд мекунад, гарчанде дар бораи шаффофияти пурраи «қоидаҳои бозӣ» сухан рондан ҳанӯз барвақт аст. Платформаи ягонаи рақамӣ барои тиҷорат, презумпсияи мустаҳкамшудаи ҳақ будани соҳибкор, муколамаҳои мунтазами кушод бо Сарвари давлат ва мораторий ба санҷишҳои андозии тиҷорати хурд фаъолияти амалиётиро хеле осон мекунанд. Аммо дар амал фосила байни қонунгузорӣ ва иҷрои он дар ҷойҳо боқӣ мемонад ва ҳамроҳи он — сатҳи баланди бюрократия ва дастрасии маҳдуд ба додаҳои корпоративӣ.
Ҳамзамон консепсияи масъулияти иҷтимоии корпоративӣ (МИК) тағйир меёбад. Меъёрҳои қонунӣ дар бораи пешбурди масъулонаи тиҷорат МИК-ро аз категорияи хайрияи яккарата ба воситаи стратегии идоракунии хатарҳо мегузаронанд. Ширкатҳое, ки стандартҳои экологӣ, иҷтимоӣ ва ахлоқиро ба моделҳои тиҷоратии худ ворид мекунанд, дар хариди давлатӣ бартарият ва ба имтиёзҳои андозӣ дастрасӣ пайдо мекунанд.
Бозори ватанӣ тадриҷан аз иқтибоси ғайрифаъол ба эҷоди маҳсулоти коршиносии худ мегузарад. Ӯзбекистон метавонад ба соҳаи ҷаҳонӣ таҷрибаи беназир дар самти «маркетинги гипермаҳаллӣ» барои кишварҳои рӯ ба тараққӣ пешниҳод кунад:
Мушкилоти маркетинг — гуруснагии кадрӣ, набудани таҳлил, субъективизм дар қабули қарорҳо — душвориҳои ҷудогонаи дохилисоҳавӣ нестанд.
Инҳо нишонаҳои мустақими вазъи низоми маориф, дараҷаи шаффофияти муҳити тиҷоратӣ ва сатҳи рушди инфрасохтори рақамӣ мебошанд.
Ба сатҳи нав баромадани соҳа муколамаи васеи байнисоҳавиро бо иштироки илм, маориф, давлат ва тиҷорат талаб мекунад, ки дар он ислоҳоти тайёр кардани кадрҳо ва кушодагии додаҳои корпоративӣ бояд афзалиятҳои калидӣ бошанд.