Орталық Азияға біртұтас ойыншы болу уақыты жетті

Виктор Елисеев — Орталық Азия Жарнама Қауымдастығының (ЦАРА) президенті, Қазақстандағы медиаменеджер. Өзбекстан нарығы неліктен «алтын дәуірін» бастан кешіп жатқаны, индустрияға өткір пікірталастар не үшін қажет және өңірдің әлеммен бір ауыздан сөйлесуіне не кедергі болып отырғаны туралы.

Өзбекстан нарығының «алтын дәуірі»

Бүгінде Өзбекстан коммуникация индустриясының дамуы үшін нағыз «алтын дәуірін» бастан кешіп отыр. Қазақстаннан көршілеріміздегі қуатты экономикалық серпін анық көрінеді: Өзбекстанның ЖІӨ өсу қарқыны қазақстандық көрсеткіштерден екі есеге жуық озып келеді. Жарнама және коммуникация бизнесі әрқашан жалпы өрлеудің ең дәл көрсеткіші болып қала береді — экономика мен сыртқы инвестиция өсетін жерде жаңа брендтер, ауқымды белсенділіктер және жылжытуға деген өткір қажеттілік сөзсіз пайда болады.

Нүктелі экономикалық реформалар мен шетел капиталын тартудың сауатты саясаты орасан нәтиже берді. Осы өсіп келе жатқан нарыққа қазақстандық компаниялар белсенді ұмтылуда: көпшілігі Ташкентте өкілдік ашып, бірлескен жобалар іске қосуда.

Жергілікті мамандар үшін бұл — түйінді тұғырларды иелеудің тарихи мүмкіндігі. Алайда нарықтан озып отыратындар — жай ғана ұзақ уақыт бойы осы салада жүргендер немесе өткендегі еңбегі барлар емес, шешімді жылдам қабылдап, ақша ағылып жатқан трендтерге лезде бейімделе алатын барынша икемді компаниялар.

Ашық алмасу: ЦАРА мен Tribune.kz тәжірибесі

Кемел нарықты қалыптастыру өзіндік салалық медиаинфрақұрылымды дамытпайынша мүмкін емес. Қазақстанда бұл біріктіруші қызметті Орталық Азия Жарнама Қауымдастығы (ЦАРА) құрған Tribune.kz жобасы атқарады. Біз оның төңірегінде белсенді қауымдастық қалыптастырдық және өзбек аудиториясы тарапынан тұрақты қызығушылықты көріп отырмыз. Қазақстандық сарапшылар қауымы өзбекстандық әріптестермен терең ақпараттық серіктестікке — аналитикамен, жаңалық материалдарымен және журналистік зерттеулермен алмасуға толық ашық.

Медианы дамытумен қатар бизнес, қоғам және мемлекет арасында өркениетті үшжақты диалог құру қажет. Қазақстан тәжірибесі индустрияны реттеудің директивалық сипаттан арылғанын көрсетеді. Бүгінде салалық қауымдастықтар мен бизнес министрліктермен тең дәрежеде резонанс тудырған заңнамалық бастамаларды — мысалы, фастфуд пен құрамында қант бар өнімдер жарнамасына шектеулерді — талқылауға қатысады.

Өзбекстан өкілдері де ТМД Үйлестіру кеңесі деңгейінде салалық кодекстер мен меморандумдарға қол қоя отырып, халықаралық күн тәртібін белсенді қалыптастырып келеді. Ташкентте жеке салалық бастамалар мен тәуелсіз медиаалаңдардың пайда болуы — нарықтың «ұйқыдан» оянып, өз болашағына жауапкершілік алып жатқанының маңызды белгісі.

Өткір пікірталастың күші және теориядан әрекетке көшу

Кәсіби эволюцияның басты қозғаушы күші — ашық плюрализм. Сау индустрияға бәрі бір жаққа қарап, бірдей сөз айтатын «тарақталған» талқылаулар қажет емес. Кездесулерде пікір алуандығы болмаса, талқылау пайдасыз монологқа айналады. Нарықты өзгертетін нағыз жұмыс идеялары тек өткір пікірталас пен қарама-қарсы көзқарастардың тоғысуында туады.

Өзбекстан қауымдастығы бастан кешіп жатқан тағы бір маңызды өзгеріс — білім жинақтаудан практикалық әрекетке көшу. Нарықта енді ақпарат та, теориялық база да тапшы емес. Кітапты шексіз оқуды тоқтатып, істеуді бастайтын уақыт келді.

Өзбекстанда орасан креативті әлеует бар: өзбек дизайнерлері, агенттіктері мен продакшн-студиялары әлемдік деңгейдегі өнім жасап, Red Jolbors сияқты халықаралық фестивальдерде сенімді түрде жеңіске жетіп жүр. Өңірлік медиакеңістікте Өзбекстанның табыстары шынайы резонанс тудырып, қазақстандық әріптестер тарапынан сау «кәсіби қызғанышты» қоздырады. Бұл — ортақ өсу үшін тамаша серпін.

Бәсекеден — синергияға

Бүгінде Қазақстан мен Өзбекстан арасында өңірдегі көшбасшылық үшін қарқынды бәсеке өрбіп жатыр. Алайда сарапшылар қауымының міндеті — «тіс қайрау» немесе табыспен таласу емес, осы бәсекені синергия мен өзара көмекке айналдыру. Әлемдік экономика ауқымында Орталық Азияның бірде-бір елі жеке-дара ірі дербес ойыншы емес, ал көршілердің күшті жақтары әртүрлі:

• Қазақстан. Экономика көбіне шикізат секторына сүйенеді, бірақ нарық салалық өзін-өзі реттеу жолынан ертерек өтіп, мемлекетпен диалог орнатты.
• Өзбекстан. Девелопмент, өндіріс және ауыл шаруашылығындағы қуатты серпіліс, зор адами капитал және өсіп келе жатқан сыртқы инвестиция ағыны.
• Өңір бірге. Біріккен мүдделер, инвестициялық әлеует және ортақ медиаинфрақұрылым жеке-дара ешкімде жоқ нәрсені — жаһандық әңгімедегі салмақты береді.

Егер біз оқшау дами берсек, жергілікті нарық күйінде қала береміз. Ал Орталық Азия елдері мүдделерін біріктірсе, өңір күшті әрі салмақты жаһандық ойыншыға айналады.

Осындай кәсіби көпірлер салу, бизнестің тығыз интеграциясы және салалық институттармен — атап айтқанда, Өзбекстан Маркетинг қауымдастығымен — бірлесіп жұмыс істеу Орталық Азияны әлемдік брендтер мен инвестиция үшін біртұтас тартылыс орталығына айналдыратын жалғыз прагматикалық жол.