15 авг. 2026
Бозор пӯё рушд мекунад, вале онро на истеъдодҳо, балки инфрасохтори миллии маълумот ва моделҳои иртиботии худӣ, на воридотӣ, низомманд мегардонанд.
Азиза Умарова — роҳбари дафтари лоиҳавии «Бюрократияи сифрӣ ва ҷорӣ намудани навовариҳо»-и Агентии рушди стратегӣ ва ислоҳот дар назди Президенти Ҷумҳурии Ӯзбекистон. Дар бораи он ки чаро ба бозор на истеъдодҳо, балки маълумот намерасад ва маркетинги ӯзбек ба ҷаҳон чиро омӯхта метавонад.
Бозори маркетинг ва реклама дар Ӯзбекистон хеле пӯё рушд мекунад. Дар он бозигарони қавии касбӣ пайдо мешаванд, абзорҳои digital, таҳлил ва шаклҳои муосири иртибот торафт фаъолтар истифода мешаванд. Аммо гуфтан, ки бозор комилан низомманд шудааст, ҳанӯз бармаҳал аст.
Монеаи асосӣ дар роҳи низоммандӣ — камбуди шадиди маълумоти босифат аст. Мо дар бораи консепсияи data-driven marketing бисёр баҳс мекунем, вале дар амал ба тиҷорат маълумоти воқеӣ дар бораи сохтори талабот, демография, рафтори ҳақиқии истеъмолкунандагон, чеки миёна, тафовутҳои минтақавӣ, нишондиҳандаҳои содирот ва воридот ба таври фалокатовар намерасад.
Дар бунёди экосистемаи миллии идоракунии маълумот иқтидори бузурге барои тамоми иқтисодиёт ниҳон аст. Дар давоми соли 2025 Агентии мо лоиҳаи қонун дар бораи низоми миллии идоракунии маълумотро таҳия ва мувофиқа кард. Мутаассифона, лоиҳаи қонун дар марҳилаҳои ниҳоии пешбарӣ бозмонд, ҳарчанд қабули он қадами бунёдӣ ба сӯи ташаккули инфрасохторе мешуд, ки дар он маълумот ба захираи пурраи баланд бардоштани рақобатпазирӣ табдил меёбад. Таҷрибаи кишварҳои пешрафта равшан нишон медиҳад: чунин экосистемаҳо метавонанд то 1,5 % афзоиши ММД-ро таъмин кунанд. Дар ниҳоят, ҳар қадар тиҷорат бозорро беҳтар дарк кунад, ҳамон қадар дақиқтар муайян мекунад, ки кадом маҳсулотро, барои кӣ созад, ба куҷо сармоягузорӣ кунад ва чӣ гуна самаранок рақобат намояд.
Ҳангоми арзёбии мушкилоти шадидтарини ин соҳа дар Ӯзбекистон метавон чанд гиреҳи калидиро ҷудо кард:
Соҳа тадриҷан ба сӯи шаффофияти бештар ҳаракат мекунад ва муколама байни бахши давлатӣ ва тиҷорат нисбат ба чанд соли пеш хеле фаъолтар шудааст. Бо вуҷуди ин, қоидаҳои бозиро комилан шаффоф ва пешбинишаванда номидан ҳанӯз мумкин нест.
Вазифаи асосии марҳилаи навбатӣ — ин муколамаро на пароканда, балки институтсионалӣ гардонидан аст. Муҳим аст на танҳо шунидани дархостҳои соҳибкорон дар форумҳо, балки инчунин расонидани он, ки пешниҳодҳои онҳо дар муҳити танзимӣ роҳи минбаъдаи худро чӣ гуна тай мекунанд. Ва дар ин ҷо боз нақши калидиро маълумоти кушода мебозад: ҳар қадар иттилооти воқеӣ ба ҳамаи иштирокчиён дастрас бошад, ҳамон қадар барои қарорҳои субъективии маъмурӣ ҷой камтар мемонад ва шароити рақобат баробартар мегардад.
Масъулияти иҷтимоии корпоративӣ дар Ӯзбекистон ҳанӯз ба қадри кофӣ ифода нашудааст. Аммо вазъият ногузир таҳти фишори худи истеъмолкунанда дигаргун хоҳад шуд.
Масъулияти иҷтимоии корпоративӣ кайҳо аз доираи хайрияи классикии яквақта берун баромадааст. Имрӯз ин муносибати масъулиятнок ба кормандони худ, муштариён, муҳити зист, сифати маҳсулот, инчунин ба кор бо иттилоот ва маълумоти шахсӣ аст. Истеъмолкунандаи оянда на танҳо худи молро, балки арзишҳои ширкати паси онро низ интихоб хоҳад кард. Ба ин тариқ, масъулияти иҷтимоӣ ба омили мустақими рақобатпазирии бозорӣ табдил меёбад.
Иқтидори зеҳнии соҳаи ватании маркетинг бузург аст ва он на танҳо дар технологияҳо ниҳон аст.
Бозори мо нусхаи хурдшудаи Қазоқистон, Русия ё ягон кишвари дигар нест. Ҳалле, ки дар он ҷо самаранок буд, дар мо мутлақо кафолати муваффақият намедиҳад.
Дар Ӯзбекистон демография, муҳити забонӣ, фарҳанги истеъмол, сохтори даромадҳо, вижагиҳои минтақавӣ ва майлҳои рафторӣ ба куллӣ дигар аст. Ба мо лозим аст на танҳо воридоти фреймворкҳои тайёри маркетингӣ, балки рушди тавоноии офаридани методологияҳои худӣ, ки бар дониши амиқи истеъмолкунандаи ӯзбек асос ёфтаанд.
Тасдиқи равшани самаранокии чунин равиш маъракаи «Онасини эмсин» гардид, ки онро мо ҳамроҳи 605 Agency ва Отабек Шарапов дар доираи Ҳафтаи ҷаҳонии ширмаконӣ амалӣ кардем — дар бораи оғози маъракаи «Онасини эмсин» нашрияи «Газета.uz» навишта буд.
Дар баробари реклама мо бо Маркази ҷумҳуриявии махсусгардонидашудаи илмӣ-амалии тиббии педиатрия қувваҳоро муттаҳид кардем: 15 мушовири ширмакониро омӯзонидем, хатти боварро роҳандозӣ намудем ва аз ҳама муҳим — дар ҳайати гурӯҳи корӣ оид ба қабули «Барномаи фарогири дастгирии ширмаконии навзодон ва кӯдакони синни хурд» иштирок кардем, ки бо Қарори Кабинети Вазирон №636 аз 09.10.2025 тасдиқ шудааст.
Таҳияи барномаи нави давлатиро мо бо иртиботи хеле содда ва мардумӣ бо забони фаҳмои ӯзбекӣ ҳамроҳӣ кардем — бидуни буҷети варамкардаи медиавӣ. Мо огоҳона ба таваккал рафтем ва натиҷа худро сафед кард: маърака фарогирии органикии тақрибан 15 млн нафарро амалан бидуни хароҷот ба ҷойгиркунии медиавӣ ба даст овард ва Гран-приии Фестивали байналмилалии рекламаи Тошкандро (TAF) сазовор гардид.
Ин намунаи равшани он аст, ки дарки дақиқи маҳаллии аудитория аз франшизаи гаронбаҳои умумиҷаҳонӣ пурқувваттар кор мекунад. Маҳз чунин ҳалҳоро Ӯзбекистон ба ҷаҳон пешниҳод карда метавонад: на ҳатман платформаҳои мураккаби IT, балки тавоноии нодири рамзкушоии фарҳанг, забон ва рафтори мушаххаси мардум ва табдили онҳо ба моделҳои кории иртиботӣ.
Маркетинг ва реклама имрӯз аз ҳудуди вазифаҳои сирф тиҷоратӣ ва фурӯш берун баромадаанд. Онҳо бевосита эътимоди иҷтимоӣ, рафтори мардум, фарҳанги иттилоотӣ ва ҳатто сифати ҳамкории давлат ва ҷомеаро ташаккул медиҳанд.
Маҳз аз ин рӯ баҳси касбиро бояд васеътар кард. Дар як майдон бояд тиҷорат, давлат, агентиҳои рекламавӣ, донишгоҳҳо, бахши IT, муҳаққиқон ва худи истеъмолкунандагон мунтазам вохӯранд. Ва аз ҳама муҳим — ҷалби фаъоли мутахассисони ҷавон ба ин раванд: маҳз тафаккури онҳо симои бозори ватаниро дар 5–10 соли наздик муайян мекунад.