Ояндаи бозор аз они кадрҳои маҳаллӣ аст

Алексей Савилов — директори генералии Okori CCAR. Дар бораи он ки чаро бозори Ӯзбекистон на ба рамзи мафҳумии худӣ, балки ба стандарти умумиҷаҳонӣ ниёз дорад ва чаро вобастагӣ аз экспатҳо танҳо бо таҳсилоти низомманд бартараф мешавад.

Стандарти ягонаи ҷаҳонӣ ҳамчун асоси табодули таҷриба

Дар баҳсҳои касбӣ аксар вақт фикри зарурати рамзи маҳаллии беназир ва пойгоҳи мафҳумии худӣ садо медиҳад. Ба назари ман, барои ҳар мутахассис маҳз стандарти умумиҷаҳонии саноати реклама асос мебошад.

Инҳо қоидаҳо, истилоҳот ва метрикаҳои классикии барои ҳамаи кишварҳо ягона мебошанд — GRP, TRP, ROI. На таҷрибаи амрикоӣ, на аврупоӣ ва на қазоқистонӣ, балки забони универсалӣ, ки маркетологи ҳар нуқтаи ҷаҳон бояд онро донад. Маҳз пойгоҳи ягона имкон медиҳад, ки натиҷаҳо объективона муқоиса шаванд, мантиқи қарорҳо фаҳмида шавад ва таҷрибаи муваффақи ҳамкорон аз дигар кишварҳо озодона гирифта шавад.

Мисол аз таҷрибаи худам. Ҳангоми кор дар Coca-Cola бо сохтори хеле чандир ва уфуқии он, ман мушоҳида мекардам, ки бозорҳо пайваста таҷрибаи беҳтаринро мубодила мекунанд. Маъракаи «Share a Coke», ки дар он номҳо бевосита дар қуттиҳо ва шишаҳо чоп мешуданд, дар Австралия оғоз ёфт. Пас аз паҳн шудан дар ҷаҳон, соли 2014 он ба Русия расид ва мо онро на аз рӯи дастурҳои дафтари марказӣ, балки бо такя ба таҷрибаи воқеии дигар кишварҳо мутобиқ кардем. Чунин интиқоли технологияҳо танҳо вақте имконпазир аст, ки ҳамаи иштирокчиён параметрҳо ва метрикаҳои бунёдии бизнесро якхела дарк кунанд.

Бозор нисбат ба омодасозии кадрҳо тезтар меафзояд

Бозори рекламаи Ӯзбекистон нисбатан ба наздикӣ боз шуда, ба рушди низомманд шурӯъ кард. Тағйироти густурда ҳамагӣ чанд сол пеш оғоз ёфтанд: соли 2018 ғолиби таҳқиқотӣ Kantar ба кишвар ворид шуд ва медиафурӯшандаи IMS фурӯши низоммандкардашудаи рекламаи телевизиониро оғоз намуд. Бо меъёрҳои саноати ҷаҳонӣ ин дирӯз рӯй дод.

Аз он лаҳза бозор бо суръати бузург меафзуд ва ҳанӯз соли гузашта аз нишони 200 миллион доллар гузашт. Ҳаҷми сармоягузории рекламадиҳандагон бо ҳар семоҳа меафзояд, вале ниёз ба кадрҳои соҳибихтисос аз шумораи мутахассисони мавҷуда чанд маротиба зиёд аст.

Омӯзиш «дар ҷараёни кор», маҳз ҳангоми иҷрои вазифаҳо, хатарноктарин ва тӯлонитарин роҳ аст. Бозор ба низоми мукаммали таҳсилоти академӣ ва амалӣ ниёз дорад, ки ба мутахассисон имкон диҳад мантиқи амалҳои худро то оғози маъракаҳои воқеӣ дарк кунанд. Баланд шудани тахассуси кадрҳои маҳаллӣ вобастагии бозорро аз экспатҳо ва мутахассисони ҷалбшуда кам мекунад. Барои ин мо платформаи рақамии омӯзиши кормандони худро роҳандозӣ кардем — зеро ба ҷавонони худ бовар дорем.

Чаро мутахассиси маҳаллӣ аз экспат қавитар аст

Ҷалби кадрҳои хориҷӣ дар марҳилаи оғози босуръат ногузир аст, вале ояндаи бозор ҳамеша аз они мутахассисони маҳаллӣ мебошад. Шахсе, ки дар Ӯзбекистон ба воя расидааст, дар ин ҷо зиндагӣ карданӣ аст ва ояндаи оилаи худро бо ин кишвар мепайвандад, дараҷаи тамоман дигари масъулият дар назди ҷомеаи касбӣ дорад.

Мутахассиси маҳаллӣ «майдони эҳтиётӣ» надорад — ӯ пас аз маъракаи нобарор ҷамъ шуда рафта наметавонад. Обрӯи ӯ ба бозори ватанӣ вобаста аст.

Кадрҳои маҳаллӣ на танҳо бо бозгашти бештар кор мекунанд, балки ба муҳити фарҳангии Ӯзбекистон беандоза амиқтар ворид шудаанд. Ба андозаи парвариши мутахассисони худӣ рамзи фарҳангии соҳибихтиёри кишвар дар реклама табиитар ва самараноктар истифода хоҳад шуд. Экспатҳо дар ин марҳила низ нақши муҳим доранд — фарҳанги дурусти корпоративиро дар созмонҳо месозанд ва нигоҳ медоранд.

Рамзи фарҳангӣ ва равиши таҳқиқотӣ

Модели «як креатив барои тамоми минтақа» тамоман аз кор баромад. Брендҳои байналмилалии ботаҷриба медонанд: наметавон креативи ягонаеро, ки барои дафтари аврупоӣ сохта шудааст, гирифт ва бидуни мутобиқсозии амиқ ба бозорҳои Осиёи Марказӣ роҳандозӣ кард. Рӯзномаи иҷтимоии муосир дар Аврупо трендҳоеро дар бар мегирад, ки дар минтақаи мо на танҳо ба афзоиши фурӯш кор намекунанд, балки натиҷаи баръакс медиҳанд. Зиёда аз ин, ҳатто дар дохили Осиёи Марказӣ рамзҳои иҷтимоӣ ва фарҳангӣ ба таври ҷиддӣ фарқ мекунанд.

Агар бозорҳои бузурги минтақа муқоиса шаванд, фарқиятҳо дар сатҳи нозукиҳои асосии визуалӣ намоёнанд:

• Меъёри аврупоӣ мустақиман интиқол намеёбад. Он чи дар Аврупо табиӣ дарк мешавад, дар минтақаи мо ғайриқобили қабул аст ва ислоҳи амиқро на танҳо барои Қазоқистон, балки ҳатто барои Москваи хеле космополитӣ талаб мекунад.
• Ӯзбекистон оҳанги нозуктарро талаб мекунад. Меъёрҳои муошират дар ин ҷо муносибати боз ҳам эҳтиромонатарро ба арзишҳои суннатӣ пешбинӣ мекунанд.
• Сюжети содда ба таври гуногун ҳал мешавад. Саҳнае, ки дар он ҷавонписар ва ҷавондухтар дар кадр муошират мекунанд, дар як кишвар сайругашти оддии дӯстона менамояд, вале дар Ӯзбекистон бояд бо риояи одоби суннатӣ пешниҳод шавад.

Абзори калидӣ барои дарки хусусиятҳои кишварҳои Осиёи Марказӣ ва Қафқоз таҳлили таҳқиқотӣ мебошад. Дар асоси тренд-репортҳо ва маълумот мо ин фарқиятҳоро ба рекламадиҳандагон аёнан нишон медиҳем — дар доираи шарикии стратегӣ ва дар конфронсҳои соҳавӣ.

Муколама бо давлат ва ба тартиб даровардани бозор

Ҳангоми баҳодиҳии вектори ҳаракати Ӯзбекистон тренди мусбатро қайд мекунам: давлат ба дарки равшани арзиши стратегии саноати креативӣ ва коммуникатсионӣ шурӯъ кардааст. Муколама байни бизнес ва мақомоти ҳокимият боз ва шаффофтар мешавад — ҳам дар сатҳи маҳаллӣ, аз ҷумла ҳокимияти Тошканд, ҳам дар сатҳи ҷумҳуриявӣ. Ҳокимият дар бахши реклама на танҳо фаъолияти медиавӣ, балки такягоҳи бахши воқеии иқтисодро мебинад: реклама молу хидматҳои истеҳсолкунандагонро пеш мебарад, ки ҷойҳои корӣ месозанд ва ба кишвар сармоя мегузоранд.

Бо назардошти суръати рушди бозор дар 5–7 соли охир, марҳилаи мантиқии навбатӣ сохторманд кардани он хоҳад буд. Рекламаи берунӣ бояд ба симои меъмории Тошканд, Самарқанд ва Бухоро мувофиқ ояд ва меъёрҳои шаҳрсозиро риоя кунад, дар айни замон самаранокии худро нигоҳ дорад. Муҳити рақамӣ бояд бо назардошти сиёсати иттилоотии кишвар ва бароҳатии корбарон рушд кунад ва тавозунро байни форматҳои рекламавӣ ва мундариҷаи босифат таъмин намояд. Қоидаҳои шаффофи бозӣ ва майдонҳои доимии муколама бошад, ба рекламадиҳандагон дарки он медиҳанд, ки сармоягузории дарозмуддатро чӣ гуна созанд.

Аз таҳсилоти низомманд ба ташаббуси дохилӣ

Эҳтиром ба суннатҳо ва рамзи фарҳангии Ӯзбекистон ба ҳар мутахассис дар сатҳи интуитивӣ фаҳмо аст. Вале аз дарки абстрактӣ то таҷассуми воқеӣ дар коммуникатсияҳо масофаи калон аст. Майдони доимии баҳс ин равандро аз қатори андешаҳои инфиродӣ ба категорияи стандарти соҳавӣ мегузаронад.

Вектори калидии рушди саноат бар се принсип асос меёбад:

• Ташаббус аз дохил. Пешниҳодҳои қонунгузорӣ ва инфрасохторӣ бояд дар дохили худи ҷомеаи рекламавӣ, бо такя ба ниёзҳои воқеии бизнес ташаккул ёбанд.
• Таҳсилоти бефосила. Омӯзиши низоммандии мутахассисон бо таваҷҷуҳ ба стандартҳои ҷаҳонӣ, таҳлил ва ахлоқ пойгоҳеро месозад, ки кадрҳо ҳар рӯз бо он кор мекунанд.
• Пешсафии технологӣ «бо чеҳраи инсонӣ». Технологияҳо аллакай ҷойҳои кориро мегиранд ва минбаъд ин боз ҳам тезтар рӯй хоҳад дод. Ман пайваста кормандонро ба такмили малакаҳо ҳидоят мекунам ва ба креативӣ, муоширатпазирӣ, зеҳни эҳсосӣ ва доираи васеи дониш таъкид мегузорам: компютер бисёр корро карда метавонад, вале маҳз Инсонро иваз карда наметавонад.

Пойгоҳи ҷамъшавандаи экспертӣ ва сифати омодасозии кадрҳо ногузир аз миқдор ба сифат мегузарад — аз «энергияи потенсиалии» дониш ба «энергияи кинетикии» рушди тамоми бозор. Вақте муколама бо ҳокимият ба таҳлили амиқ ва кадрҳои омода такя мекунад, бозор тезтар ва самараноктар меафзояд ва таҷриба ва суннатҳои беназири кишварро нигоҳ дошта, афзун мегардонад.